Dat Zwitserlevengevoel kunnen al die zzp’ers later wel vergeten

Ben je een zzp’er? Dan is de kans groot dat je geen pensioen opbouwt. Maar als je uitkijkt naar een riant bejaardenleven, kun je beter wél iets doen. Dit zijn de opties.

Illustratie Wijtze Valkema

Ruim de helft van de circa 800.000 zelfstandigen zonder personeel in Nederland bouwt geen pensioen op, meldden ZZP Barometer en ING vorig jaar. En bij een kwart van de zzp’ers keldert het bruto jaarinkomen bij hun pensionering meer dan 50 procent, blijkt uit onderzoek in opdracht van het kabinet.

Het ‘Zwitserlevengevoel’ kunnen al die zzp’ers later dus wel vergeten. Het is ook een maatschappelijk vraagstuk, omdat de groep omvangrijk is en het aantal zzp’ers vooralsnog blijft doorgroeien.

Of zzp’ers straks net als werknemers verplicht pensioen moeten opbouwen, een actueel thema, weten we misschien rond de zomer. Het kabinet publiceert dan ‘mogelijke beleidsrichtingen’ voor een pensioenstelsel voor de eenentwintigste eeuw, zei staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) deze week.

Pensioen opbouwen blijft voor veel beginnende zzp’ers niet het eerste waar ze aan denken. Maar als je later van meer dan alleen je AOW-uitkering (nu 1.057 euro voor een alleenstaande) wilt leven, kun je maar beter geld opzij zetten. Een basiscursus pensioen-voor-zzp’ers.

Om te beginnen een kleine geruststelling: je krijgt sowieso iets. Iedereen die in Nederland heeft gewoond of woont, heeft recht op AOW, het basispensioen van de overheid (de ‘eerste pijler’ van het pensioenstelsel). De meeste mensen in loondienst bouwen daarbij aanvullend pensioen op door een deel van hun loon af te dragen (de tweede pijler). Iedereen, ook zzp’ers, kan verder vrijwillig ‘lijfrente’ opbouwen bij een verzekeraar of bank (de derde pijler).

„Je legt maandelijks pensioenpremie in, krijgt daarop rendement en zo bouw je kapitaal op”, zegt Jaap Harmsen, directeur van adviesbureau Pensioen Perspectief. „Dat wordt op je pensioendatum omgezet in een uitkering.”

Ooit gehoord van pensioensparen?

Dat kan gewoon bij een bank. Het kapitaal groeit zowel tijdens de opbouw als in de uitkeringsfase nog mee met de spaarrente – die nu erg laag is.

Harmsen: „Maar je kunt je geld ook laten beleggen. Je kunt onder voorwaarden kiezen voor verschillende uitkeringstermijnen, bijvoorbeeld vijf of twintig jaar. Na die periode is het geld dan helemaal op.”

Geld zolang je leeft

Bij een lijfrentepolis of levensverzekering wordt bijna altijd belegd. Je kunt hiervoor een levenslange uitkering kiezen, maar je betaalt natuurlijk wel voor die garantie. „De rente wordt letterlijk uitgekeerd zolang het lijf in leven is”, zegt Harmsen. „De verzekeraar baseert de hoogte van de uitkering op de marktrente en je levensverwachting op je pensioendatum.”

Een lijfrentepolis kan bij beginnende zzp’ers wel voor ‘gekke situaties’ zorgen, zegt Harmsen. „Als je een pensioengat hebt, mag je de lijfrentepremie aftrekken van je belastbare inkomen. Die premie bereken je alleen over het inkomen van vorig jaar en trek je fiscaal af over het inkomen in het lopende jaar – terwijl je vorig jaar misschien wel meer verdiende dan nu. Stel dat je vorig jaar nog in loondienst was en 60.000 euro bruto verdiende, dan mag je misschien wel 5.000 euro aftrekken. Maar als je als beginnende zzp’er nog weinig winst hebt, kun je dat belastingvoordeel niet benutten.”

En er is een nieuwe mogelijkheid

Het nieuwe ‘ZZP Pensioen’ van pensioenuitvoerder APG en vier zelfstandigenorganisaties, dat op 1 januari het loket heeft geopend, is een soort tussenvorm. Je kunt individueel pensioen opbouwen in een grote pot die collectief wordt belegd om de risico’s te spreiden. Maandelijks leg je een gewenst bedrag in, jaarlijks betaal je 35 euro om mee te doen. Je kunt kiezen voor een uitkering van bijvoorbeeld twintig jaar, of voor een levenslange uitkering.

Harmsen: „Het voordeel van ZZP Pensioen is dat je goedkoop je geld kunt beleggen. Maar er zijn ook nadelen. Als je arbeidsongeschikt raakt, kun je wel je kapitaal in termijnen laten uitkeren. Maar je bent niet verzekerd voor verdere pensioenopbouw voor rekening van het fonds, zoals arbeidsongeschikte werknemers. En als je voortijdig komt te overlijden, is er geen fatsoenlijk nabestaandenpensioen voor je partner of kinderen.”

Tip: ga gewoon sparen

Grote zzp’ers sparen vaak voor hun pensioen binnen hun eigen bv, ten koste van de winst. Ook bieden de eerste ‘premiepensioeninstellingen’ (PPI’s), collectieve beleggingen met een variabele premie, zich op de markt aan zzper’s aan.

Maar er is voor kleine zzp’ers een hele simpele manier om te beginnen: ga gewoon sparen. „Je mag tot 21.330 euro belastingvrij sparen”, zegt Harmsen. „Veel starters hebben toch geen fiscale winst en kunnen de lijfrente niet aftrekken. Bovendien maak je dan geen extra kosten voor een pensioenregeling. Sparen is ook flexibel. Je geld staat niet vast, je kunt er gewoon bij als je als een grotere investering moet doen. Dan moet je wel opnieuw beginnen met je pensioenopbouw. Maar je onderneming staat nog overeind.”