Beschermer van de middenklasse

In de jaarlijkse rede voor Congres vraagt president Obama een bijdrage van de rijke Amerikanen.

Onder Obama daalt het middeninkomen verder
Onder Obama daalt het middeninkomen verder

Een vechter wilde hij zien, zei Alain Cisneros (37) voorafgaand aan de State of the Union. En een vechter kréég hij. Na afloop staat het zweet op Cisneros’ voorhoofd: „Zag je dat? Hoe soeverein hij daar stond? Beng!” Vaak twijfelde hij aan zijn president, vaak viel het tegen, maar deze State of the Union had Obama het vuur terug waarop Cisneros had gehoopt.

Als het eenvoudige Mexicaanse restaurant Luna y Sol in Houston de graadmeter is voor de stemming in het land, dan heeft Barack Obama vannacht goede zaken gedaan. De gasten, een stuk of twintig, belonen de president met applaus. Sommigen nemen selfies voor de televisie. Alain Cisneros geeft hardop commentaar als Obama spreekt. Zijn zoon Jeremiah (12) speelt Minecraft op de iPad.

Obama richtte zich vannacht in zijn jaarlijkse rede voor het Congres vrijwel uitsluitend op de Amerikaanse middenklasse, de mensen als Alain Cisneros. Zoals Obama zei: „De miljoenen mensen die hard hebben gewerkt, zuinig aan deden, offers brachten, zich opnieuw wapenden.”

Economisch gaat het uitstekend in de VS, zei de president. De werkloosheid daalt, de gemiddelde salarissen gaan omhoog, de economische groei gaat harder dan in de afgelopen tien jaar. Maar de middenklasse profiteert daar te weinig van, zei Obama. Wie ziek is, moet dat meestal zelf betalen. Universiteiten zijn duur. De belastingen zijn te hoog.

Cisneros weet hoe dat is. Hij is een migrant uit Mexico, en begon met niets. Hij somt zijn talloze banen op: hij maakte deuren, had een kantoorbaan bij een schoonmaakbedrijf, was bouwvakker. Nu geeft hij cursussen over Obamacare of andere ingewikkelde zaken voor de latinogemeenschap in Houston. Hij klom op naar de Amerikaanse middenklasse, maar merkt nu dat het ook daar niet eenvoudig is. „De geldzorgen houden niet op. Mijn drie kinderen willen naar de universiteit kunnen, en ik wil dat ze het beter krijgen dan ik. Maar de weg naar een beter leven gaat in Amerika nog altijd via schulden.”

Houston is het levende bewijs van Obama’s centrale stelling tijdens de State of the Union: een betere economie betekent niet dat de gewone Amerikaan profiteert. Houston groeit gigantisch, met name door de oplevende Texaanse olie-industrie. De stad staat bekend als the middle-class magnet: er is werk zat.

Sinds 2008 zijn hier meer dan 250.000 banen voor de middenklasse bij gekomen, meer dan waar ook in de VS. ‘Middenklasse’ betekent hier: iedereen die niet in de hoogste 10 procent zit, of in de laagste 10 procent. Landelijk was juist een daling te zien. Daardoor wordt het steeds moeilijker een betere sociaal-economische positie te krijgen. Texas, en vooral Houston, heeft die middenklasse nog wél.

Toch neemt ook hier de ongelijkheid tussen hogere en lagere inkomens toe. Texas staat op plaats 43 van de nationale ongelijkheidsindex. Nu de olieprijzen dalen – Obama ziet dat als goed nieuws, zei hij, omdat de benzineprijzen dalen – raakt de industrie in Houston in de problemen. Tienduizenden ontslagen dreigen. „Het eerste slachtoffer”, zegt econoom Bill Gilmer van de University of Houston, „wordt de middenklasse. Die hebben de kwetsbaarste hypotheken. Zelfs in een stad als Houston.”

Obama beloofde verbetering voor de middenklasse. „We willen niet dat iedereen profiteert van Amerika’s succes. We willen dat iedereen bijdraagt aan dat succes.” Hij sloeg een nuchtere, beschouwende toon aan, die sterk deed denken aan zijn Democratische voorganger Bill Clinton. Obama liet zich zien als president van de gewone man, die ook maar rond moet zien te komen – een tactiek die bij Clinton altijd goed gewerkt heeft.

Om meer mobiliteit op de sociale ladder te krijgen moeten volgens Obama de kosten voor hun leven omlaag. Hij somde een aantal plannen op, die overigens vrijwel allemaal onhaalbaar zijn in het Congres. Doorbetalen bij ziekteverlof, betaald zwangerschapsverlof, lagere kosten voor hoger onderwijs, en vooral: lagere belastingen. Dit moet worden gecompenseerd met hogere belastingen voor de rijkste 10 procent van de Amerikanen.

Dit ambitieuze belastingplan is onhaalbaar nu het Congres sinds deze maand door Republikeinen wordt gedomineerd. Obama ging daar vannacht volledig aan voorbij. Niet één keer noemde hij de Democratische verkiezingsnederlaag bij de tussentijdse verkiezingen van november. Hij dreigde plannen die hem niet zinden, met een veto te blokkeren. En hij stak de draak met de Republikeinen toen hij zei: „Ik hoef geen campagne meer te voeren.” Toen de Republikeinen in het Congres klapten, zei Obama sarcastisch: „Ik kan het weten, ik heb beide verkiezingen gewonnen.”

Alain Cisneros weet dat hij niet opeens minder belasting hoeft te betalen. Maar dat geeft niet, zegt hij. „Ik heb vaak het idee dat wij, de middenklasse, vergeten worden. Obama wil tenminste voor ons knokken.” Hij klopt zijn zoon op de schouder. „Deze jongen gaat het beter krijgen dan ik. Hij wil architect worden. Ik heb nooit kunnen studeren. Ik geloof echt dat zijn generatie weer kansen krijgt.”