We willen het liefst een jonge baas die niet te bazig is

Een ideale baas is geen charismatische leider, maar een baas die jou vertrouwt en besluiten uit handen geeft. Dat blijkt uit onderzoek van deze krant.

De oude baas is niet meer. De man in driedelig pak die met ‘meneer’ en ‘u’ moet worden aangesproken. Wiens kamerdeur alleen door hemzelf of zijn secretaresse mag worden geopend. Op wie geen werknemer uit zichzelf durft af te stappen tijdens de nieuwjaarsborrel. Sterker nog, over een paar jaar hebben bedrijven wellicht geen ‘echte’ baas meer.

Dat is de belangrijkste uitkomst van het Nationaal Leiderschapsonderzoek, uitgevoerd door Initial Concept in opdracht van opleidingsinstituut De Baak, PR-bureau Winkelman Van Hessen en NRC. 432 werkgevers en werknemers deden mee, met als centrale vraag: hoe ben je nu een goede leider? Tien topmannen en -vrouwen werden uitgebreid geïnterviewd.

Wat blijkt? De beste baas is zo min mogelijk baas. En het liefst een man.

De baas krijgt een 6,8

Laten we dit vooropstellen: de Nederlandse werknemer is redelijk tevreden met zijn leidinggevende: de baas krijgt gemiddeld een 6,8. De baas zelf is aanzienlijk tevredener: die geeft zichzelf een 7,6. De reden voor die (redelijk) hoge cijfers? Daarover zijn de deelnemers aan het onderzoek en de geïnterviewde leiders het eens: vertrouwen.

Was charismatisch leiderschap een paar jaar terug nog populair, tegenwoordig willen werknemers vooral een baas die hen als gelijke behandelt. „Mensen werken veel autonomer”, zegt Reynier van Bommel (40), algemeen directeur van schoenfabrikant Van Bommel. Hij is de negende generatie binnen het familiebedrijf. „Tussen mij en oudere generaties is enorm veel veranderd. Tegen mijn opa zeiden ze meneer Van Bommel. Tegen mijn vader meneer Frans van Bommel. En tegen mij zeggen ze Reynier. Dat zegt iets over mijn stijl van leidinggeven.”

Dat herkent Symen Jansma (41) van reisbureau TravelBird, eveneens kind uit een ondernemersgezin. „Je hebt een oude en jonge stijl van leidinggeven. Oud is meer directief, hiërarchisch. Vertrouwen moet je winnen in plaats van krijgen. Jong is begrijpen wat de mens drijft en daar je organisatie op enten. Zo weinig mogelijk afhankelijkheden en zo veel mogelijk vertrouwen creëren.”

Beslissingen uit handen geven dus. Al betekent dat ook dat er meer van werknemers wordt verwacht. Bijvoorbeeld dat zij ’s avonds en in het weekend bereikbaar zijn, zo geeft ruim een kwart van de ondervraagden aan.

Alsnog heeft 39 procent van de werknemers liever een oudere dan een jongere baas. Waarom? Jonge leidinggevenden zijn meer met hun eigen carrière bezig, zegt de helft. „Ze hebben iets meer last van testosteron, onzekerheid en bewijsdrang”, stelt Erik Akerboom (53), de hoogste ambtenaar bij het ministerie van Defensie. „Maar daardoor hebben ze wel veel drive.”

„Tegelijkertijd”, zegt Akerboom, „is leidinggeven het beste uit anderen halen. Dat betekent dat je niet altijd bezig moet zijn met jezelf.”

Meer vrouwen aub! Maar hoe?

Een meerderheid van de ondervraagden zegt meer vrouwen in de top van het bedrijf te willen: „Dat is een betere afspiegeling van de maatschappij.” Tegelijkertijd heeft bijna 20 procent van de werknemers liever een mannelijke leidinggevende en is een vrouwenquotum weinig populair.

Een quotum is een last resort, vindt ook Kajsa Ollongren (47), wethouder in Amsterdam. „Je wilt als vrouw niet worden benoemd omdat je een vrouw bent. Je wilt worden benoemd omdat je de beste kandidaat bent.”

Al blijkt in de praktijk vaak nog iets anders mee te spelen: herkenbaarheid. „Als je allemaal mannen in een team hebt zitten, dan zullen zij andere mannen kiezen”, zegt Reynier van Bommel. „Wat je niet hebt of herkent, ga je niet aannemen.” Goed of niet.