Paniekvoetbal sluitstuk van versleten V&D-formule

Aan het leed in de winkelstraten lijkt geen einde te komen. De verrassende mededeling van de vernieuwde directie van warenhuis V&D dat de ongeveer 5.000 werknemers vanaf februari 6 procent salaris moeten inleveren, suggereert dat het nu erop of eronder is.

Dat is niet voor het eerst bij V&D. De keten, opgericht als Vroom & Dreesmann (1887), heeft sinds de winkels begonnen te kwakkelen in de economische crisis dertig jaar geleden, een lange historie van wijzigingen in zijn strategie, in zijn assortiment, in zijn eigenaren en in het topkader. De formule is versleten.

Het geëiste loonoffer van het V&D-personeel komt op een moment dat talloze grote en kleine ondernemers in de winkelstraten zich teweer moeten stellen tegen elkaar versterkende trends die hun positie bedreigen. De aantrekkingskracht van internetwinkels maakt van winkelstraten een toeristentrekpleister: wel kijken, niet kopen – dat doen mensen via internet. Smaken en trends wisselen sneller. De krimpende koopkracht maakt consumenten kopschuw. Klantentrouw bestaat niet meer, ook al grossieren de winkels in vaste- klantenkaarten. Het verdwijnen van sociaal-economische ‘klassenverschillen’ heeft het onderscheid tussen dure, middenklasse- en armelui-winkels grotendeels weggevaagd.

Niemand is veilig. De Hema kampt met dalende omzetten. Macintosh, een keten van mode- en schoenenwinkels (Scapino, Dolcis), meldde vanochtend nieuwe tegenvallers. Het Blokker-concern moet zich eveneens aanpassen. Een warenhuis als de Bijenkorf moet zich in het hoogste luxe segment positioneren om te overleven, maar moest wel een aantal winkels buiten de Randstad sluiten. Maar niet alles is kommer en kwel. Ook in een economische crisis zijn er ondernemers die de trends en de omstandigheden naar hun hand weten te zetten. De goedkope Action-keten is een spectaculair succes. Wehkamp heeft de afgelopen jaren een geslaagde omslag gemaakt van postorderbedrijf, een negentiende-eeuwse vernieuwing, naar een internetwinkel van de 21ste eeuw.

Het zou heel goed kunnen zijn dat ook het warenhuisconcept van meer dan honderd jaar geleden ondanks de aanpassingen in de formules aan het eind van zijn Latijn is. De ‘overval’ op de werknemerssalarissen is een brute voortzetting van de versobering en verschraling van arbeidsvoorwaarden in andere bedrijfstakken waar de crisis huishoudt. Het is paniekvoetbal dat voorbijgaat aan de overlegnormen met personeel en vakbonden in cao’s. Zij kunnen hier alleen mee akkoord gaan als andere belanghebbenden, zoals de directie, de eigenaren, de verhuurders van de winkels en de leveranciers, dezelfde concrete concessies doen.