Onderzoek naar leiderschap: de beste baas is zo min mogelijk de baas

De oude baas is niet meer. De man in (drieknoops)pak die met ‘meneer’ en ‘u’ moet worden aangesproken. Wiens kamerdeur alleen door hemzelf of zijn secretaresse mag worden geopend. Op wie geen werknemer uit zichzelf durft af te stappen tijdens de nieuwjaarsborrel. Sterker nog, over een paar jaar hebben bedrijven wellicht geen ‘echte’ baas meer.

Dat is de belangrijkste uitkomst van het Nationaal Leiderschapsonderzoek, uitgevoerd door Initial Concept, in opdracht van opleidingsinstituut De Baak, pr-bureau Winkelman Van Hessen en NRC Q. 432 mensen – zowel leiders als werknemers – deden mee, met als centrale vraag: hoe ben je een goede leider? Tien topmannen- en vrouwen, onder wie TravelBird-oprichter Symen Jansma, ondernemer John Fentener van Vlissingen en Dell-bestuurder Jeanine Peek, werden geïnterviewd.

Wat blijkt? De beste baas is zo min mogelijk baas.

De Nederlandse werknemer blijkt redelijk tevreden met zijn leidinggevende. De baas krijgt gemiddeld een 6,8. De baas zelf is aanzienlijk meer tevreden: die geeft zichzelf een 7,6. De reden voor die (redelijk) hoge cijfers? Daarover zijn zowel de deelnemers aan het onderzoek als de geïnterviewde topmannen- en vrouwen het eens: vertrouwen – veruit het meest genoemde woord in dit onderzoek.

Was charismatisch leiderschap een paar jaar terug nog populair, tegenwoordig willen werknemers vooral een baas die hen als gelijke behandelt. „Mensen werken veel autonomer”, zegt Reynier van Bommel (40), directeur van schoenfabrikant Van Bommel. Hij is de negende generatie binnen het familiebedrijf. „Tussen mij en oudere generaties is enorm veel veranderd. Tegen mijn opa zeiden ze meneer Van Bommel. Tegen mijn vader meneer Frans van Bommel. En tegen mij zeggen ze Reynier. Dat zegt iets over mijn stijl van leidinggeven.”

Dat herkent Jansma (41) van TravelBird, ook kind uit een ondernemersgezin. „Je hebt een oude en jonge stijl van leiding geven. Oud is meer directief, hiërarchisch. Vertrouwen moet je winnen in plaats van krijgen. Jong is begrijpen wat de mens drijft en daar je organisatie op enten. Zo weinig mogelijk afhankelijkheden en zo veel mogelijk vertrouwen creëren.”

Van de werknemers heeft 39 procent liever een oudere dan een jongere baas. Waarom? Jonge leidinggevenden zijn meer met hun eigen carrière bezig, zegt de helft. „Ze hebben iets meer last van testosteron, onzekerheid en bewijsdrang”, stelt Erik Akerboom (53), de hoogste ambtenaar bij het ministerie van Defensie. „Maar daardoor hebben ze wel veel drive.” Tegelijkertijd, zegt Akerboom, „is leiding geven het beste uit anderen halen. Dat betekent dat je niet altijd bezig moet zijn met jezelf. Dat vraagt een bepaalde volwassenheid.”