Opinie

God is geen rechtspersoon

‘Als je vindt dat het vrije denken niet gekooid mag worden”, kijk naar de website van het Humanistisch Verbond, zei het radiospotje zondag, na een zin over landen waar ongelovigen of vrijzinnigen met (dood)straf rekening moeten houden. Wat een actuele campagne, dacht ik, na de Charlie Hebdo-moorden, rellen in Niger en Pakistan omdat dit blad nogmaals de profeet heeft afgebeeld, en tot in Nederland bezorgde oproepen om gevoelens van moslims te sparen.

Nee, zegt Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond en voormalig D66-Kamerlid. De radiocampagne loopt al sinds vorige maand, om aandacht te vestigen op de voortdurende stroom veroordelingen en geweldsdaden tegen ongelovigen en vrijzinnigen in sommige landen. Duizend stokslagen voor Raif Badawi in Saoedi-Arabië zijn het jongste, geruchtmakende voorbeeld.

En het kan daarbij natuurlijk ook geen kwaad te wijzen op de mogelijkheid van het lidmaatschap van het Humanistisch Verbond, een na de Tweede Wereldoorlog opgerichte organisatie die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de juridische gelijkberechtiging van ongelovigen in de Nederlandse samenleving en daarnaast levensbeschouwelijkheid op niet-religieuze grondslag wil bevorderen.

Zo’n 14.000 leden telt het Verbond nu – niet zo heel veel als je bedenkt dat vorige week uit een onderzoek van de Vrije Universiteit bleek dat de ongelovigheid in Nederland gestaag toeneemt: 25 procent van de Nederlanders noemt zich atheïst, 17 procent slechts gelooft nog in een god. „We hebben meer leden dan menig kerkgenootschap”, zegt Van der Ham.

Gaat het goed met de vrijheid van meningsuiting inzake religie? Hangt ervan af hoe je het bekijkt, zegt de Verbondsvoorzitter. In de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties bestaat bijvoorbeeld een krachtige lobby van islamitische en conservatieve landen (waaronder Rusland) die oren heeft naar verdergaande internationale bepalingen tegen ‘belediging’ van religies en de gevoelens van hun aanhangers.

Het heeft absoluut zin om te blijven ageren voor de vrijheid op dit gebied, al is dat bij terroristen die zich op religie beroepen nog lastiger – die verwerpen elke verwijzing naar universele mensenrechten en hebben geen regering of ambassade die je erop kunt aanspreken.

In Nederland is evenwel juist vooruitgang geboekt: op 1 februari vorig jaar is artikel 147 uit het Wetboek van Strafrecht, over „smadelijke godslastering”, geschrapt. Minister van Justitie Piet Hein Donner had het na de moord op Theo van Gogh in 2004 juist willen aanscherpen, maar na veel politieke verwikkelingen kwam een in 2009 door Van der Ham geïnitieerde initiatiefwet tot afschaffing van het artikel toch door de Staten-Generaal.

Het nog bestaande artikel 137 c-e – tegen beledigen, haatzaaien, aanzetten tot discriminatie en geweld – biedt tegen godslastering als zodanig geen bescherming: de Hoge Raad heeft in een arrest vastgesteld dat beledigde gevoelens onder gelovigen alleen geen grond zijn voor strafvervolging. Nederlandse cartoonisten en anderen kunnen dus in navolging van Frankrijk hun gang gaan, strafrechtelijk bezien: het opperwezen ondervindt hier geen wettelijke bescherming. En laten we eerlijk zijn: hij is ook geen rechtspersoon.