Dat is ook de boodschap van Obama

Vanavond is de jaarlijkse toespraak van Obama met de plannen voor komend jaar. Hij wil een fikse belastingherziening. Een kansloos plan. Maar wel slim.

Gasten in het Marina Bay Sands Hotel in Singapore kijken in een infinity pool uit over de stad. Als je er vanavond wilt slapen, kost je dat minstens 300 euro. Foto Bloomberg
Gasten in het Marina Bay Sands Hotel in Singapore kijken in een infinity pool uit over de stad. Als je er vanavond wilt slapen, kost je dat minstens 300 euro. Foto Bloomberg

Als Barack Obama vanavond voor het Amerikaanse Congres en miljoenen tv-kijkers zijn jaarlijkse State of the Union uitspreekt, komt hij met een plan dat kansloos en strategisch slim tegelijk is: hij wil rijken fors meer belasten, en de middenklasse juist belastingverlagingen geven. Daarmee geeft hij het startsein voor een nieuw gevecht met het grotendeels Republikeinse Congres.

Obama bereidt zich anders dan normaal voor op de jaarlijkse toespraak waarin de Amerikaanse president zijn beleidsplannen ontvouwt. Normaal doet het Witte Huis geheimzinnig over die plannen. Nu trok Obama de voorbije dagen het land in en kondigde hij de grote lijnen al aan. Zo neemt hij het initiatief in het belangrijkste binnenlands-politieke thema van de komende twee jaar: de groeiende kloof tussen arm en rijk.

Gezinnen die meer verdienen dan een half miljoen dollar moeten geen 23,8 maar 28 procent inkomstenbelasting betalen. Ook voor banken wordt de belasting hoger. Dit alles moet zo’n 200 miljard dollar opleveren.

Daar staat een belastingverlaging voor lagere inkomens tegenover. Ook gaat de kinderbijslag omhoog en wordt het veel goedkoper om door te leren: universiteiten die door de overheid worden betaald, worden een stuk goedkoper.

Het is allemaal doorgerekend, maar Obama weet dat het in zijn regeerperiode niet meer van zo’n grote operatie komt. Hij heeft steun van de Republikeinen in het Congres nodig – die kan hij vergeten. De Republikeinen hebben sinds deze maand niet alleen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, maar ook in de Senaat. Een plan dat belastingen verhoogt, is daar kansloos.

Maar het is vooral de symboliek die telt. Obama wíl dat het plan faalt, zodat hij de kiezer kan wijzen op een grote weeffout in de Amerikaanse economie. Cijfermatig gaat het prachtig: de economie groeit, de werkloosheid daalt al jaren en Wall Street breekt het ene record na het andere.

Tegelijkertijd profiteert maar een kleine groep van die groei. Een recent rapport van de Federal Reserve (de centrale bank van de VS) laat precies zien wat er fout gaat. Gemiddeld ging het inkomen van een Amerikaans gezin er sinds 2010, toen de financiële crisis achter de rug was, met 4 procent op vooruit. Maar alleen de bovenste 10 procent van de inkomens profiteerde. De middenklasse zag een stagnatie, terwijl de laagste 10 procent er juist op achteruitging. Daardoor, concludeert de centrale bank, profiteerde de middenklasse niet van de economische opleving.

Obama weet dat hij de publieke opinie op dit punt aan zijn kant heeft. Hij zal er de Republikeinen mee in het defensief drukken. Amerikanen geloven in een flexibele maatschappelijke ladder, waarbij de middenklasse kan opklimmen. Met het oog op de presidentsverkiezingen van 2016 bakent Obama de middenklasse af als Democratisch terrein.

Ook sust Obama de onrust in zijn eigen partij: de linkse achterban hunkert naar een president die de banken en de rijken aanpakt. De linkervleugel, senator Elizabeth Warren voorop, vindt dat de partij moet terugkeren naar haar wortels: het opkomen voor de gewone man. Obama neemt dat advies nu ter harte.