Als mediation werkt, waarom dan een wet?

De VVD wil bij wet meer conflicten oplossen met mediation. Volgens critici wordt dat duur en complex.

Meer conflicten moeten met mediation worden opgelost, vindt Tweede Kamerlid Ard van der Steur (VVD). Hij werkte jaren aan drie initiatiefwetsvoorstellen daarvoor. Vanavond bespreekt de Kamer die. Coalitiegenoot PvdA lijkt er welwillend tegenover te staan.

1 Waarom komt Van der Steur met die voorstellen?

Volgens het VVD-Kamerlid worden nu niet genoeg geschillen via mediation opgelost, terwijl dat vaak wel de beste oplossing zou zijn. Mediation is een vorm van conflictoplossing buiten de rechter om, zoals arbitrage. Er wordt daarbij vooral gekeken naar de onderliggende belangen van partijen, niet alleen naar het conflict, waardoor bijvoorbeeld ook de onderlinge relatie kan worden hersteld. Bovendien zouden door meer mediation minder zaken naar de overbelaste rechter gaan.

2 Waarom is daar een wet voor nodig?

Dat is niet helemaal duidelijk; met name of er zo’n uitgebreide regeling voor nodig is. Het gaat namelijk al vrij goed met mediation, zegt ook Van der Steur zelf in de toelichting op zijn wetsvoorstel. Nederland loopt voorop in de ontwikkeling van mediation als alternatief voor de rechtspraak en in de opleiding van mediators. Voor partijen die mediation niet kunnen betalen, is er steun van de staat. Het toezicht op mediators wordt gewaarborgd door de met overheidsfinanciering opgezette Mediatorsfederatie Nederland.

3 Hoe wil Van der Steur gebruik van mediation stimuleren?

Met onder andere een pseudoverplichting. Voor alle geschillen tussen burgers met een ‘relationele component’ (arbeidsconflicten, huur, familierecht, maar ook incassozaken) zijn partijen in zijn voorstel verplicht mediation te proberen voordat ze naar de rechter stappen. Als ze dat niet doen, of als een mediationpoging mislukt, moeten ze dat aan de rechter uitleggen. Daarnaast kunnen partijen straks tijdens mediation voor bepaalde onderwerpen een deelbeslissing aan de rechter vragen. Die moet daar dan in korte tijd – en zonder de waarborgen van het normale proces – over beslissen.

De initiatiefwet regelt ook het beroep van mediator zelf. Om de kwaliteit te waarborgen, zouden er registermediators moeten komen, benoemd door en onder toezicht van de minister. Die moeten ook over uitgebreide juridische kennis beschikken.

4 Wordt conflictoplossing zo niet juist ingewikkelder?

Ja, dat vinden in ieder geval de Raad van State, de Raad voor de Rechtspraak en legio advocaten en mediators die op het wetsvoorstel hebben gereageerd. Ingewikkelder en duurder.

De Raad zei over de voorstellen: „Ze zullen leiden tot een aanzienlijke juridisering en in de gevallen waarin mediation geen resultaat heeft tot onnodige vertraging en substantiële kostenverhoging.”

Volgens Martin Brink, mediator en advocaat bij Van Benthem en Keulen, zijn de wetten „goedbedoeld liberaal paternalisme”. De pseudoverplichting staat haaks op de aard van mediation, waarin vertrouwen en vertrouwelijkheid centraal staat. Bovendien kan het hoge succespercentage van mediation een stuk lager uitvallen als onwillige partijen in mediation betrokken raken. Ook hoef je volgens hem geen uitgebreide juridische kennis te hebben om een goede mediator te zijn.

De voorstellen bieden volgens Kamerlid Schouw (D66) ook mogelijkheden voor manipulatie: aandringen op mediation om uitstel te krijgen, of een slechte beurt bij de rechter van de ander als die niet wil. Een mislukte mediation brengt bovendien extra kosten met zich mee, en dat staat op gespannen voet met het grondwettelijk recht op toegang tot de rechter. Die toegang staat toch al onder druk, met bezuinigingen op de rechtsbijstand en de verhoging van de griffierechten.

Volgens Schouw moeten de voorstellen worden teruggebracht tot de kern: geef een definitie van mediation in de wet, erken alleen grote beroepsverenigingen van mediators, en zorg dat de erkende verenigingen hun leden kwaliteitseisen stellen en zelf een vorm van tuchtrecht regelen.