Wel protesteren, maar niet al te hard

De executie van Ang heeft de verhoudingen tussen Nederland en Indonesië op de proef gesteld. Hoe nu verder?

Ambulances brengen lijkkisten naar de Nusakambangan-gevangenis waar de ter dood veroordeelden wachten.Foto Reuters
Ambulances brengen lijkkisten naar de Nusakambangan-gevangenis waar de ter dood veroordeelden wachten.Foto Reuters

Het ging juist even goed, maar de executie van de Nederlander Ang Kiem Soei heeft de altijd al broze verhoudingen tussen Nederland en Indonesië wederom op de proef gesteld. In felle bewoordingen reageerde minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) zaterdagavond op de tenuitvoerlegging van het vonnis, enkele uren daarvoor. Hij zei de executie van Ang en nog vijf anderen „resoluut” te veroordelen. „Het is een wrede en onmenselijke straf, die staat voor een onacceptabele ontkenning van menselijke waardigheid en integriteit”, aldus Koenders in een brief aan de Tweede Kamer.

Ambassadeur teruggeroepen

Als directe reactie heeft Nederland de onlangs in Jakarta aangetreden ambassadeur Rob Swartbol „tijdelijk” teruggeroepen naar Den Haag voor consultaties. Tegelijkertijd heeft Koenders gistermiddag de tijdelijk zaakgelastigde van Indonesië in Den Haag voor „tekst en uitleg” op zijn ministerie ontboden. Het is de niet ongebruikelijke eerste stap op de diplomatieke escalatieladder.

Brazilië heeft dezelfde actie ondernomen, want ook een Braziliaanse staatsburger bevond zich voor het vuurpeloton. In totaal werden zes mensen geëxecuteerd die in verband met drugszaken waren veroordeeld. De overigen kwamen uit Nigeria, Vietnam, Malawi en Indonesië zelf.

Maar hoe nu verder? Een extra ingewikkelde vraag omdat nog een Nederlander wacht op voltrekking van een doodsvonnis. Pogingen om dat te voorkomen zijn niet gebaat bij al te veel verstoorde verhoudingen.

Koenders schrijft aan de Tweede Kamer dat na de executie „niet zomaar kan worden overgegaan tot de orde van de dag”. En dat terwijl de relaties eindelijk weer enigszins waren genormaliseerd. In 2010 zei de toenmalige president Yudho-yono een dag van tevoren een staatsbezoek aan Nederland af. Molukkers hadden een rechtszaak tegen de Nederlandse staat aangespannen om hem te arresteren.

Later botste Nederland weer met Indonesië nadat de Tweede Kamer had uitgesproken dat door het Nederlandse leger afgedankte Leopard-tanks niet aan Indonesië verkocht mochten worden. Het bezoek van Rutte van ruim een jaar geleden had de plooien weer enigszins gladgestreken.

Vervolgstappen afstemmen

Maar nu dus de executie. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn verdere stappen onderdeel van het beraad met de teruggeroepen ambassadeur. Ook zou de terechtstelling vandaag worden besproken met de Europese ministers van Buitenlandse Zaken die elkaar in Brussel treffen. Verder wil Nederland eventuele vervolgacties zoveel mogelijk afstemmen met in elk geval Brazilië.

Uit het verslag van Koenders aan de Tweede Kamer blijkt dat een brief van premier Rutte aan de Indonesische president Widodo vorige week woensdag, een rechtstreeks telefonisch verzoek van koning Willem-Alexander aan de president afgelopen donderdag en een telefoongesprek afgelopen vrijdag van Koenders met zijn ambtgenoot Marsudi allemaal geen zin hebben gehad.

Nederland wil protesteren tegen Indonesië. Maar hoe sterker het protest hoe kleiner de kans voor de andere veroordeelde Nederlander.