PvdA geeft Samsom beetje lucht

De PvdA-leden steunden dit weekend de partijtop: regeren met de VVD doet pijn, maar het kan even niet anders.

Marleen Barth, de PvdA-lijsttrekker bij de Eerste Kamerverkiezingen, metPvdA-leider Samsom en vicepremierAsscher. Rechtsonder:Ruud Koole. Pogingen om hem hoger op de lijst te krijgen, mislukten.
Marleen Barth, de PvdA-lijsttrekker bij de Eerste Kamerverkiezingen, metPvdA-leider Samsom en vicepremierAsscher. Rechtsonder:Ruud Koole. Pogingen om hem hoger op de lijst te krijgen, mislukten. Foto’s David van Dam

In een voormalige mengvoederfabriek bezorgden de PvdA-leden hun partijtop dit weekend een aangename verrassing: ze verkozen eenheid boven een nieuwe ronde ruzie in de partij. Twee maanden voor de zeer belangrijke verkiezingen voor de Provinciale Staten gaven ze hun geplaagde partijleider Diederik Samsom zo weer wat lucht.

En daar had niet iedereen in de partijtop rekening mee gehouden. Gevreesd werd dat het aanhoudende chagrijn over regeren met de VVD de leden zou aanzetten tot een nieuwe daad van verzet. Gezien de ellendige maanden die de PvdA achter de rug heeft – aanhoudend slechte peilingen, vertrekkende Kamerleden, een bijna-kabinetscrisis vlak voor de Kerst – lag een nieuwe ronde zelfkastijding voor de hand.

Het cruciale punt dit weekend was de inperking van de vrije artsenkeuze. Sinds drie PvdA’ers in de Eerste Kamer eind vorig jaar de zorgwet van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) wegstemden, is er in de achterban breed verzet gerezen tegen dit kabinetsplan. Inperking van vrije artsenkeuze werd het nieuwe mikpunt van ongenoegen over de samenwerking met de liberalen: kijk, de PvdA werkt actief mee aan het vergroten van de macht van de zorgverzekeraars. Op het podium fulmineerden PvdA-leden over de „arrogantie” van Schippers, die de PvdA-achterban als „klootjesvolk” zou behandelen.

Maar toen het er op aankwam, steunden de leden de partijtop. Ze verwierpen, met een kleine meerderheid, een motie die opriep tot ongeclausuleerde vrije artsenkeuze. Ze bleken gevoelig voor het machtsargument: van hernieuwde crisis in de coalitie wordt helemaal niemand beter.

Het was de speciaal opgetrommelde staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) die de doorslag gaf. Voor een bomvolle zaal legde hij de gedeeltelijke beperking van de vrije artsenkeuze uit als een kans om ongebreidelde marktwerking juist tegen te gaan: straks krijgen dubieuze commerciële zorgaanbieders geen vergoeding meer. Een argument dat tijdens de Kerstcrisis niet één keer klonk in de PvdA.

Na afloop was de opluchting bij de partijtop groot. Eén bewindspersoon durfde tijdens de borrel zelfs de stelling aan dat de drie opstandige senatoren het vanaf nu knap lastig krijgen: met deze uitspraak kunnen ze met goed fatsoen niet nóg een keer tegenstemmen als Schippers met een nieuwe zorgwet komt.

Alle PvdA-kopstukken vertelden in hun speeches dit weekend hetzelfde verhaal: het doen pijn, regeren met de VVD, maar we kunnen niet anders. „Er staat meer op het spel dan peilingen en zetels”, zei vicepremier Lodewijk Asscher. „Het gaat om de toekomst van ons land. Ik vraag om uw strijdlust.” Hij kreeg een minutenlange staande ovatie.

Ook partijleider Samsom benoemde in een bij vlagen geëmotioneerde toespraak het regeringsleed („een enorme olifant in de zaal”). Maar vervolgens trok hij het beleid van Rutte II naar zich toe: de hervormingen in de zorg, de verbouwing van het ontslagstelsel, het afschaffen van de sociale werkplaatsen, „die zijn van ons”.

Samsoms speech onthulde ook de richting van de PvdA-campagne voor de Provinciale Staten: in de aanval tegen D66 en CDA, partijen die het economisch herstel „in de knop willen breken door extra te bezuinigen op sociale zekerheid en zorg”.

De kans dat de Provinciale Statenverkiezingen gaan uitlopen op een nieuw electoraal drama voor de PvdA lijkt nog altijd groot . Maar het zelfvertrouwen was dit weekend even terug.