Plotseling is de hypotheek 140 euro per maand duurder

Veel Oost-Europeanen, vooral in Polen, sloten hypotheken af in Zwitserse frank. Zij zijn hard getroffen door de koerssprong.

Zwitserse bankbiljetten. Het besluit van de Zwitsers om hun munt niet langer te koppelen aan de euro, brengt mensen met een hypotheek in franken in problemen.
Zwitserse bankbiljetten. Het besluit van de Zwitsers om hun munt niet langer te koppelen aan de euro, brengt mensen met een hypotheek in franken in problemen. Foto Reuters

Een bom uit Zwitserland, zo wordt het besluit van de Zwitserse Nationale Bank al genoemd om de frank los te koppelen van de euro.

Die plotselinge stap leidde eind vorige week niet alleen tot een koersexplosie voor de frank en een val van de euro, ook Oost-Europese munteenheden – van de Tsjechische koruna tot de Roemeense leu – schoten omlaag. Het hardst getroffen lijkt Polen. De zloty verloor bijna 20 percent ten opzichte van de frank, met een klein herstel vrijdag.

De beursindex van Warschau bereikte zijn laagste niveau sinds september 2013. Maar vooral: tussen de 500.000 en 700.000 Poolse huishoudens die geld geleend hebben in Zwitserse franken – meestal voor een hypotheek – zien hun maandlasten omhoog schieten.

Lenen in Zwitserse franken was voor 2008 gebruikelijk in Oost-Europa. De rente daarop was beduidend lager dan die op leningen in lokale munten. Toen ook andere beleggers na de financiële crisis vluchtten in Zwitserse valuta, steeg die scherp in waarde, waarop Midden-Europese leners hun schuld fors zagen stijgen.

Nationale toezichthouders namen daarop maatregelen om de blootstelling aan Zwitserse franken af te bouwen – ook die in Polen. Het percentage hypotheken in Zwitserse franken is lager dan het niveau van 60 tot 70 procent dat in in 2010 bereikt werd. Maar het bedraagt nog steeds zo’n 40 tot 50 percent.

Ontwerper Beata Lupinska heeft zo’n lening. „Ik nam een 40-jarige lening toen ik een flat kocht van 53 vierkante meter in Warschau. In 2008 bedroegen mijn hypotheeklasten zo’n 2.500 zloty per maand. In 2011 werd dat 3.000 zloty (700 euro). Sinds gisteren is daar 600 zloty (140 euro) bijgekomen.”

De Poolse krant Gazeta Wyborcza berekende dat de gezamenlijke schulden van Poolse particulieren gestegen waren van 140 à 150 miljard naar 170 tot 180 miljard zloty (42 miljard euro).

Lupinska had het freelance werk bovenop haar vaste baan even opzij gezet voor haar baby. Nu zal ze weer meer moeten werken, zegt ze. Het maakt haar kwaad. Op staatsbank PKO, de grootste verstrekker van leningen in Polen, die haar adviseerde dat een hypotheek in Zwitserse franken een veilige keuze was. En op de politici. „Donald Tusk heeft helemaal niets gedaan toen de Zwitserse frank de hoogte inging. De Hongaarse regering hielp de Hongaren uit de problemen, wij kunnen niet rekenen op onze overheid.”

Net omdat Hongarije, na de val van de forint in 2008, zo hard getroffen werd door een leningencrisis, reageerde de regering van premier Viktor Orbán met forse maatregelen. In november verplichtte ze de overwegend buitenlandse banken om leningen in Zwitserse franken om te wisselen naar leningen in forinten.

Gelukkige timing

„Voor die beslissing hadden financiële instellingen leningen ter grootte van 13 procent van het bruto binnenlands product in buitenlandse valuta”, zegt David Nemeth, analist bij K&H-bank Hongarije. „Nu gaat het nog om 1,5 tot 2 procent. Vergeleken met Polen verkeert Hongarije in een veel betere positie.”

Deze gelukkige timing leverde Orbán dit weekeinde een zeldzaam moment van triomf in de internationale media. Hij sloot „’s werelds beste deal op leningen in Zwitserse franken”, schreef financieel persbureau Bloomberg.

Ook andere Oost-Europese landen lijken inmiddels beter bestand tegen de schok. De Baltische staten voerden de euro in, in Roemenië is het aantal leningen in Zwitserse franken intussen kleiner dan 5 procent van het totaal.

In Polen eiste Oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid PiS maatregelen zodat Polen hun lening kunnen terugbetalen tegen de wisselkoers die gold vóór het loslaten van de euro. Piotr Matys, analist bij Rabobank Londen, vreest de neiging om de Hongaarse toer op te gaan. „Populistische politici zouden in de verleiding kunnen komen om banken te verplichten de kosten te delen van de huizenleningen in Zwitserse franken.”