Hè hè, eindelijk weer eens succes voor Diederik

Tijdens het partijcongres afgelopen weekend verkozen de PvdA-leden eenheid boven ruzie. Het zelfvertrouwen leek weer een klein beetje terug.

De opluchting na de stemming was groot op de eerste rijen, waar de partijtop traditioneel plaatsneemt. Foto Anp
De opluchting na de stemming was groot op de eerste rijen, waar de partijtop traditioneel plaatsneemt. Foto Anp

De PvdA-leden deden dit weekend iets waar ze niet om bekend staan: discipline tonen. Tijdens het jaarlijkse partijcongres zochten ze de confrontatie met de partijtop, maar doorbijten deden ze niet. Twee maanden voor de belangrijke verkiezingen voor de Provinciale Staten verkozen ze eenheid boven ruzie in de partij.

De belegerde partijleider Diederik Samsom oogde na afloop opgelucht en uitgelaten. Voor hem was dit congres in alle opzichten een succes. Na een aantal ellendige maanden – vertrekkende Kamerleden, aanhoudend slechte peilingen en een bijna-kabinetscrisis vlak voor Kerst – vreesde de partijtop dit weekend muiterij van ontevreden partijleden over de ‘vrije artsenkeuze’. In plaats daarvan ontvouwde zich voor Samsom het positiefste scenario.

De slag om de ‘vrije artsenkeuze’ was wel spannend. Sinds eind vorig jaar drie PvdA’ers in de Eerste Kamer een zorgwet van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) wegstemden, is er in de partij een breed verzet ontstaan tegen dat voorstel. Uit peilingen bleek dat vier op de vijf PvdA-stemmers het met de rebellerende senatoren eens was. Op het congrespodium werd dit verzet duidelijk zichtbaar: voorstanders van de vrije artsenkeuze fulmineerden tegen de „arrogantie” van minister Schippers: „We zijn geen klootjesvolk laten ons niet in het nauw brengen.”

Toch steunden de leden, zij het nipt, de partijtop: ze verwierpen een motie die pleitte voor een ongeclausuleerde vrije artsenkeuze. Het was de speciaal opgetrommelde staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid, PvdA), die de doorslag gaf in de discussie. Hij legde de gedeeltelijke beperking van de vrije artsenkeuze uit als een mogelijkheid om ongebreidelde marktwerking juist tegen te gaan: straks kunnen dubieuze commerciële zorgaanbieders aan banden worden gelegd.

Spanning op de eerste rijen

De opluchting na de stemming was groot op de eerste rijen, waar de partijtop traditioneel plaatsneemt. Maar wie goed oplette, had al meteen kunnen constateren dat de leden dit weekend niet op oorlogspad waren. Een spreker die de zaal vroeg op zondagmorgen opriep „vol overtuiging” achter Samsom te gaan staan, kreeg een luid applaus.

De leden hadden nog een andere mogelijkheid om de partijtop dwars te zitten: Ruud Koole. De oud-partijvoorzitter hoopte alsnog op een verkiesbare plek op de kandidatenlijst van de Eerste Kamer. Een hogere plek voor Koole, die zich de afgelopen tijd meermaals kritisch uitliet over de partijtop, was een duidelijk signaal geweest aan Samsom. Maar ondanks herhaaldelijke pogingen lukte het Koole niet om hoog op de lijst te komen – een gevoelige nederlaag.

Er waren wel wat speldenprikken. Zo vond het congres niet dat PvdA-volksvertegenwoordigers voortaan verplicht een kwart van hun tijd op straat hoeven door te brengen – een wens van Hans Spekman. En in de kwestie over de ‘vrije artsenkeuze’ moest de partijtop de leden beloven om niet naar het ondemocratisch geachte middel van de Algemene Maatregel van Bestuur te grijpen als de nieuwe zorgwet opnieuw in de Eerste Kamer zou stranden – een toezegging die op langere termijn nog wel eens voor problemen in de coalitie zou kunnen gaan zorgen.

Zowel Samsom als vicepremier Asscher benoemden in hun toespraken het leed van regeren met de VVD, maar riepen op tot eenheid en strijdlust. Het ging er goed in bij de PvdA-leden, die het gesomber over de coalitie met de VVD eventjes beu leken. Beiden kregen minutenlange staande ovaties.

Samsom verklapte in zijn speech ook de PvdA-strategie in de campagne voor de Statenverkiezingen: vóór de prestaties van het kabinet, tegen CDA en D66, partijen die het economische herstel „in de knop willen breken door extra te bezuinigen op sociale zekerheid en zorg”. Coalitiepartner VVD viel hij alleen indirect aan.

Nu het PvdA-congres achter de rug is, zal de rust in de coalitie vermoedelijk even terugkeren. Maar dat wil niet zeggen dat de spanning rond Schippers’ zorgwet weg is. De partijtop vreest nog steeds dat de drie opstandige senatoren opnieuw tegen zullen stemmen als de wet opnieuw naar de Eerste Kamer, al zei een bewindsman dat het nu wel een stuk lastiger voor ze is geworden.

In de peilingen staat de PvdA er onveranderd slecht voor. Maar dit weekend leek het zelfvertrouwen weer een heel klein beetje terug.