Geen oliegeld, geen wc-papier

Venezuela haalt 95 procent van zijn staatsinkomsten uit de export van olie. Door de lage olieprijs zijn die opgedroogd.

Wie in Venezuela levensmiddelen wil kopen bij de supermarkt, moet uren in de rij staan. Om te weten wie wanneer aan de beurt is, krijgen klanten een nummer op hun hand geschreven.
Wie in Venezuela levensmiddelen wil kopen bij de supermarkt, moet uren in de rij staan. Om te weten wie wanneer aan de beurt is, krijgen klanten een nummer op hun hand geschreven. Foto AFP

De Venezolaanse president Nicolás Maduro is dit weekend met lege handen teruggekeerd van een uitgebreide lobbytocht langs andere olieproducerende landen om de lage olieprijs op te krikken. Intussen groeit de sociale onvrede over de escalerende economische problemen in de Zuid-Amerikaanse oliestaat. Demonstraties tegen de socialistische regering staan op uitbreken.

Maduro wist de belangrijkste leden van de Opec (het kartel waarin twaalf olieproducerende landen prijsafspraken maken) niet te overtuigen tot een verlaging van de productie. Sleutelland Saoedi-Arabië, na Rusland de grootste olieproducent ter wereld, had al eerder gezegd dat een productieverlaging alleen maar leidt tot verlies van marktaandeel aan niet-Opec-landen. Ook in Rusland, geen lid, ving Maduro bot.

Venezuela is erg kwetsbaar voor schommelingen in de olieprijs. Ruim 95 procent van de exportinkomsten komt uit de verkoop van ruwe olie. Nu de olieprijs sinds juni met 60 procent is gedaald tot minder dan 50 dollar per vat, krijgt het land nauwelijks nog geld binnen. Er zijn te weinig dollars beschikbaar voor de import van al die andere dingen die Venezuela zelf niet maakt.

Sinds de feestdagen zijn veel dagelijkse producten, van melk tot wc-papier, niet te krijgen, of slechts met grote moeite. Bij de supermarkten staan lange rijen. Gewapende leden van de Nationale Garde van Venezuela bewaken de orde. Mensen krijgen met viltstift een nummer op hun hand om voordringen te voorkomen.

President Maduro doet zijn best om toch resultaten te laten zien van zijn internationale reis, die hij twee weken geleden begon in China, de grootste geldschieter van Venezuela. Hij kreeg 20 miljard dollar (17 miljard euro) aan Chinese investeringen los, maar geen nieuwe leningen. In het Midden-Oosten werden Maduro naar eigen zeggen „miljarden dollars” aan leningen toegezegd. Vorige week zei hij: „Dit geeft ons genoeg lucht om de daling van de olieprijs op te vangen.”

Maar economen zijn somber over de vooruitzichten voor de Venezolaanse economie, die vorig jaar in recessie raakte. In plaats van meer leningen, heeft Venezuela structurele hervormingen nodig.

Kredietwaardigheid gedaald

Kredietbeoordelaar Moody’s waarschuwde dinsdag dat het risico hoog is dat Venezuela de buitenlandse schulden niet kan aflossen. Zogeheten credit default swaps hebben een nieuwe piek bereikt: obligatiehouders moeten 5,2 miljoen dollar premie betalen om zich gedurende vijf jaar te verzekeren tegen het risico dat een lening van 10 miljoen dollar niet wordt afgelost door de Venezolaanse regering.

Sinds eind jaren negentig worden Venezuela’s olie-inkomsten omgezet in sociale projecten, die miljoenen Venezolanen uit de armoede hebben gered. Critici wijzen er op dat de gigantische uitgaven aan de „socialistische revolutie” ook hebben gezorgd voor een enorm ambtenarenapparaat, corruptie en torenhoge inflatie.

In Venezuela dreigen nieuwe demonstraties tegen Maduro. Een jaar geleden verstilden grote anti-regeringsprotesten na hardhandige onderdrukking door de ordetroepen. Maar nu is de onvrede nog groter. Samen met de tuimeling van de olieprijzen, is de populariteit van de president gedaald tot nog maar 22 procent.

De oppositie ruikt Maduro’s zwakte. Zijn belangrijkste rivaal, Henrique Capriles Radonsky, riep vorige week op tot demonstraties. „De regering geeft signalen dat ze geen verandering wil”, zei hij op een persconferentie in Caracas. „Wat moet het volk dan doen? Zich mobiliseren.” Hij voorspelde dat er zeer binnenkort acties komen.

De oproep van Capriles is opvallend, omdat hij zich vorig jaar op afstand hield van de protesten, die waren geïnitieerd door radicale leden van de oppositie. Bij de wekenlange demonstraties vielen zeker 42 doden, zowel onder tegenstanders en voorstanders van de regering.

De oppositie raakte verdeeld door de protesten, die volgens gematigde politici schadelijk waren voor de jarenlange pogingen van de oppositie om gedesillusioneerde aanhangers van Maduro en zijn voorganger Hugo Chávez naar zich toe te trekken.

Capriles probeert de eenheid nu te herstellen. Hij onthulde tijdens de persconferentie dat hij onder andere in gesprek is met Leopoldo López, de oud-burgemeester die nog altijd vastzit voor het aanstichten van de protesten van vorig jaar.

„Het moment is gekomen om de regering te wijzigen”, zei Capriles, die de presidentsverkiezingen van 2013 nipt verloor van Maduro. De kiesronde volgde op het overlijden van Chávez, de ontwerper van het oliesocialisme dat Venezuela inmiddels in problemen heeft gebracht.

Massaal de straat op

Capriles merkte bij zijn oproep tot demonstraties op dat de bevolking van Venezuela al massaal de straat op is – maar dan om te wachten in de lange rijen bij de supermarkten. „Iedereen staat er. Van de vrouwen uit de volkswijken tot de vrouwen uit de middenklasse”, zei hij.

Maduro legt de schuld van de problemen bij Amerika, waar Venezuela sinds de opkomst van Chávez slechte banden mee heeft. Hij beschuldigt de VS van het voeren van een „economische oorlog” door het verhogen van de eigen olieproductie, waardoor de prijzen zijn gekelderd. „De VS willen dat de wereld wordt gecontroleerd vanuit Washington”, zei hij onlangs.

Maduro zei zaterdag na terugkeer dat hij morgen stappen gaat aankondigen voor een „productief socialisme”. Hij houdt dan zijn jaarlijkse toespraak voor het parlement.

Tot nu toe kwam de regering met lapmiddelen. Een paar linkse gouverneurs kondigden vorige week een verbod af om ’s nachts al rijen te vormen voor winkels. De vroege hamsteraars, van wie sommigen in hangmatten hingen te wachten, zouden schadelijk zijn voor het imago van Venezuela.