Fiscale actie tegen allerrijksten

De meestvermogenden op aarde worden rijker. Mondiaal neemt draagvlak voor belastingmaatregelen toe.

De wereld staat op een kantelpunt als het gaat om de concentratie van rijkdom. Dit stelt ontwikkelingsorganisatie Oxfam in een vanochtend gepubliceerd rapport. In 2016, zo becijferde ze, zal de rijkste 1 procent van de wereldbevolking voor het eerst evenveel rijkdom bezitten als de rest van de mensheid. De prognose van Oxfam is grotendeels gebaseerd op data van de Zwitserse bank Credit Suisse.

Het thema ongelijkheid stond vorig jaar al hoog op de agenda. Maar 2015 moet, vinden regeringsleiders, het jaar worden waarin er iets tegen gedaan wordt. „Extreme economische ongelijkheid loopt uit de hand en wordt erger”, schrijft het World Economic Forum (WEF), de informele bijeenkomst van politieke leiders en topmannen van bedrijven. Woensdag begint hun jaarvergadering in Davos. „In rijke en arme landen werkt deze ongelijkheid conflicten in de hand, holt ze democratieën uit en schaadt groei.”

Het blijft niet altijd meer bij gloedvolle taal. In zijn State of the Union, zijn jaarlijkse toespraak met beleidsvoorstellen, zal de Amerikaanse president Barack Obama morgenavond voorstellen de rijken fors meer te belasten, en de middenklasse juist belastingverlagingen te geven.

En de eurocommissarissen Margrethe Vestager (Mededinging) en Pierre Moscovici (Economie en Financiën) kondigden zaterdag een voorstel tegen belastingontwijking aan. „Dit is het jaar dat Europa zijn belastingstelsel op orde brengt”, luidt de kop boven een artikel dat ze in Europese dagbladen publiceerden. Ze stellen voor de winstbelasting van multinationals overal binnen de EU op dezelfde manier te berekenen. Vestager en Moscovici hekelen de „agressieve belastingplanning” van sommige grote bedrijven die er soms in slagen nauwelijks belasting te betalen. „De verliezers zijn de belastingbetalers, die uiteindelijk de rekening betalen, en de kleine bedrijven, die hiermee niet kunnen concurreren”, schrijven de twee.

Zo laten westerse regeringsleiders zien dat ze iets proberen te doen tegen de splijtende kracht van mondialisering. Ondertussen verhoogt ontwikkelingsorganisatie Oxfam de druk met het rapport Having it all and wanting More. Zij signaleert hierin dat de vermogens van de puissant rijken snel groeien en zich steeds meer concentreren bij een kleine groep.

Volgens Oxfam is belastinghervorming een van de effectiefste methodes voor herverdeling. Ook het WEF schrijft dat het „de collectieve energie op belastinghervorming” wil richten.

Ondertussen is de vraag hoe kansrijk de concrete voorstellen van de VS en de EU zijn. De twee eurocommissarissen blazen met hun opiniestuk nieuw leven in een al jaren oud voorstel van de Commissie: harmonisering van Europese belastingstelsels. Maar lidstaten hielden steeds de boot af. En al heeft hij de Amerikaanse publieke opinie aan zijn kant, Obama weet heel goed dat ieder voorstel tot belastingverhoging kansloos is nu de Republikeinen een meerderheid hebben in het Congres.

Dit wordt de week van de ongelijkheid. Grote kans dat dit volgend jaar rond deze tijd opnieuw het geval is.