De acteur jaagt de econoom in de gordijnen

Je zou het te gemakkelijk af kunnen doen als publiciteitsstunt: de oproep van de vijf acteurs van De Verleiders om het burgerinitiatief Ons Geld te steunen. Maar het is Pierre Bokma, Victor Löw, Leopold Witte, Tom de Ket en George van Houts wel mooi gelukt om in een mum van tijd voldoende handtekeningen binnen halen, waardoor de Tweede Kamer nu bijna niet meer aan een discussie over geldschepping kan ontkomen. Bijna zeventigduizend mensen hebben een kaartje gekocht voor hun voorstelling Door de bank genomen. Ruim 61.000 mensen hebben hun handtekening gezet, sinds ze bij De Wereld Draait Door aanschoven om over dit burgerinitiatief te praten. Acteurs blijken in staat om een flinke massa mensen te mobiliseren. Kunst als Bildung, zonder subsidie. Zelfs dat.

Acht jaar na uitbraak van de schuldencrisis realiseren veel bezoekers van hun voorstelling zich pas dat ze eigenlijk geen snars van het bankenstelsel begrijpen. Zo steekt negentig procent van de zaal zijn hand omhoog als ze wordt gevraagd of ze denken dat overheid en centrale bank geld scheppen. Maar nee, het zijn de banken. Voor het publiek is het comfortabel om wangedrag en overmoed van bankiers als oorzaak van die crisis te zien. Ingewikkelder is het om te begrijpen dat onze welvaartseconomie is gebouwd op het maken van schulden, met banken in een centrale positie om via schuldverlening geld te creëren. En hoe dat dan ook wel eens flink misloopt.

In het uitleggen daarvan is een hele reeks van schrijvers van boeken over de financiële crisis blijkbaar niet geslaagd. En ook niet al die experts die veelvuldig de crisis hebben proberen uit te leggen in de praatprogramma’s. Deze experts reageerden op sociale media de afgelopen week verbolgen op de acteurs en hun supporters: zij zouden het monetaire stelsel niet begrijpen en zich er ook niet mee moeten bemoeien. Natuurlijk zien zij geen heil in een Kamerdebat, want daar is de materie te complex voor. Lees: de Kamerleden begrijpen het ook niet. Dat is een gevaarlijk dedain. Als onze volksvertegenwoordigers niet beseffen op welke bouwstenen onze welvaartseconomie is opgebouwd, dan leidt dat tot gebrekkige democratische controle.

De kunstenaar als nar is soms hard nodig. Niet de nar die met vrolijke buitelingen het publiek pleziert, maar de nar die schurende, irritante vragen stelt om ons uit te dagen en om te zien of we onze eigen complexe samenleving nog wel doorgronden. Klaas Knot begreep dat beter dan die verbolgen economen en nodigde De Verleiders uit bij De Nederlandsche Bank. Hoewel hij het flink oneens is met deze vijf narren, juicht hij het toe dat ze de discussie aanjagen. Zo hoort het.

Die rol van irritante nar wordt te weinig ingevuld. Er zijn nog vacatures voor de toneelwereld.