Dan is opeens je hypotheek 260 euro hoger

In de jaren voor de crisis sloten veel huishoudens in Polen hypotheken af in franken, vanwege de lage Zwitserse rente. De forse waardestijging van de Zwitserse munt heeft nu grote gevolgen.

Zwarte Donderdag, de ‘shocker’ van de Zwitserse Nationale Bank, een bom uit Zwitserland: Midden-Europese analisten strijden om de somberste bijnaam voor de beslissing van de Zwitserse Nationale Bank vorige week om de koers van frank vrij te laten tegenover de euro.

Die beslissing stuurde niet alleen de euro zelf in vrije val, maar ook Oost-Europese munteenheden, van de Tsjechische koruna tot de Roemeense leu. Maar hardst getroffen lijkt Polen. De zloty verloor bijna 20 procent ten opzichte van de Zwitserse frank, met een klein herstel vrijdag. Tussen de 500.000 en 700.000 Poolse huishoudens die geleend hadden in Zwitserse franken zien hun maandelijkse aflossingen plots de hoogte in schieten.

In de jaren voor de crisis was het in de hele regio gebruikelijk om te lenen in Zwitserse franken. Daarop rustte een lagere rente dan leningen in lokale munten. Maar toen ook andere investeerders ten gevolge van de financiële crisis in veilig geachte Zwitserse valuta belegden, stegen die in waarde. Gevolg: een fors stijgende schuld voor Midden-Europese leners, met name van hypotheken. Nationale regulatoren namen allen maatregelen om de blootstelling af te bouwen. Ook in Polen. Toch blijven er veel inwoners achter met een hypotheek in franken.

En waar is de overheid?

Designer Beata Lupinska is de misnoegde bezitter van één van die leningen. „Ik nam een veertigjarige lening toen ik een flat kocht van 53 vierkante meter in Warschau. In 2008 bedroeg mijn aflossing zo’n 2.500 zloty (580 euro). In 2011 was dat 3.000 zloty (700 euro). Sinds vorige week is daar 600 zloty bijgekomen.”

Het maakt Lupinska kwaad. Op staatsbank PKO, de grootste verstrekker van leningen in Polen, die haar adviseren dat dit een veilige keuze was. „Ze vertelden me erbij dat het niet belangrijk was wat ik schreef bij salaris: 5.000 of 10.000 zloty: ik mocht kiezen.” En op de politici. „Donald Tusk heeft niets gedaan toen de Zwitserse frank de hoogte inging. De Hongaarse premier Viktor Orbán hielp zijn land uit de problemen, maar wij kunnen niet rekenen op onze overheid.”

Net omdat Hongarije, na de val van de forint in 2008, zo hard getroffen werd door een leningencrisis, reageerde de regering van Orbán met forse maatregelen. In november vorig jaar verplichtte ze de overwegend buitenlandse banken om leningen in Zwitserse franken ten bedrage van 3,3 triljoen forint (11 miljard euro) om te wisselen naar leningen in forinten, tegen een aantrekkelijke wisselkoers. De gelukkige timing van die beslissing bracht Orbán dit weekend een zeldzaam moment van triomf in de internationale pers.

Ook andere landen deden het beter

Ook andere landen in de regio lijken inmiddels beter bestand tegen de schok. De Baltische staten zijn lid van de euro, in Roemenië is het aantal leningen in Zwitserse franken intussen kleiner dan vijf procent van het totaal.

In Polen eiste Oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid PiS al maatregelen zodat Polen hun lening kunnen terugbetalen aan de wisselkoersen die golden voor het loslaten van de frank. Piotr Matys, analist bij Rabobank Londen vreest de neiging om de Hongaarse toer op te gaan. „Populistische politici zouden in de verleiding kunnen komen om banken te verplichten de kosten te delen van de huizenleningen in Zwitserse franken.” Dat zou beduidende verliezen voor de bankensector voor gevolg kunnen hebben en slinkende investeringen in Polen, stelt Matys. Maar, verklaarde Pawel Szalamacha, lid van het Poolse parlement vorige week: „Wanneer een aardbeving plaatsvindt, moet de overheid reageren. Wij stellen voor dat de Polen hun leningen kunnen afbetalen aan de wisselkoers van voor de aardbeving.”