Versterkte roestvorming in de keuken

De beertjes hebben 40 jaar met hun buik omhoog in de la van een keukentafel gelegen.
De beertjes hebben 40 jaar met hun buik omhoog in de la van een keukentafel gelegen. Foto NRC Fotodienst

Tijd voor aanvullingen en nagekomen gedachten. Eerst nog eens terug naar het rookspoor van de Boekraket die vlucht MH17 neerhaalde. Dat spoor is hier nu twee keer in beeld gebracht. De tweede keer kort nadat Olaf Koens van RTL de man had gesproken die het vanuit het stadjeTorez fotografeerde. Dat gesprek nam niet alleen twijfel over de echtheid van zijn foto’s weg, het voegde ook een nieuw detail toe. De man vertelde dat hij op het rookspoor opmerkzaam was gemaakt door een luide knal die, in zijn herinnering, 15 seconden later door een tweede knal werd gevolgd.

Het blijkt dat anderen ook twee knallen hoorden, maar met een belangrijk verschil. De 21-jarige cipier Rostislav Grishin hoorde ze in Torez met een interval van één tot anderhalve minuut, noteerde AP. De vraag is nu: wat is aannemelijk.

Twee weken geleden is hier geopperd dat de eerste knal bestond uit de ‘sonic boom’ die een supersoon voorbijvliegend object doet klinken. (De Boekraket bereikt met 1 kilometer per seconde drie maal de geluidssnelheid. Mach 3 heet dat.) De tweede knal zou dan komen van de explosie van de ‘warhead’ op 10 kilometer hoogte. In principe kunnen er drie knallen zijn waargenomen. Ook de ontsteking van een Boekraket gaat gepaard met een lichte knal, maar de vraag is of die knal-op-grondniveau achter de heuvels vijf kilometer verderop te horen was. We houden het op twee.

Wat is een aannemelijk interval? Een aangemailde ingenieur van de TU Delft rekende op de achterkant van een sigarendoos uit dat 15 seconden best zou kunnen (‘maar ik ben geen rocket scientist’). De AW-redactie rekende op een papieren servetje uit dat 60 seconden best zou kunnen. En zij denkt dat nog steeds.

In een eenvoudig model trekt de Boekraket, die vanuit Snezjnoje wordt afgeschoten en direct een snelheid van 1 km/s heeft, in rechte lijn over Torez dat 5 kilometer verderop ligt naar de Boeing op 10 kilometer hoogte. De plaats op aarde waarboven het toestel wordt onderschept ligt 13 kilometer voorbij Torez. De Boekraket passeert Torez op 2,8 kilometer hoogte. Een lastigheid is dat de ‘sonic boom’ pas in Torez wordt waargenomen als de Boekraket de stad al ver voorbij is, in dit geval is een kleine 5 kilometer waarschijnlijk. (Voor insiders: de tophoek van de ‘Mach cone’ is op 20 graden gesteld.)

Teken het! Het blijkt dat de raket nog 9,5 seconde nodig heeft om de Boeing te bereiken als in Torez de ‘sonic boom’ geklonken heeft. Daarna duurt het nog 50 seconden voor het geluid van de explosie Torez bereikt (geluidssnelheid 330 m/s aangenomen). Zo komen we op de 60 seconden. Misschien dat verfijningen de waarde opvoeren. Op grote hoogte is de geluidssnelheid bijvoorbeeld maar 300 m/s.

Soit. We gaan naar de AW-keuken waar begin december ‘Moscovische kaakjens’ werden gebakken volgens een recept uit 1797 (Nieuwe vaderlandsche kookkunst). Het was een uitvloeisel van de vraag waarom Moscovisch gebak Moscovisch heet. Dat is nog steeds niet helemaal duidelijk, maar vertaler en woordzoeker Jaap Engelsman ontdekte dat het in de achttiende en negentiende eeuw bepaald mode was om een Russische touch aan nieuwe recepten te geven. Hij vond ‘poulardes à la tartares’ (1712), ‘sauce à la tartare’ (1790) en natuurlijk ‘bifteck tartare’ (1900), ‘fricassée de grives à la moscovite’ (1735) en tal van recepten met ‘russe’, Strogonoff, Romanoff, enzovoort. Misschien betekent het ‘Moscovisch’ wel helemaal niets.

De ‘Moscovische kaakjens’ (cakejes, geen kaakjes ) bleken trouwens in derde instantie net zo mooi te rijzen als moderne cupcakejes als de oven wat heter werd gestookt. Geen bakmeel of gist voor nodig.

De bruine beertjes hier op de pagina komen ook uit de AW-keuken. Ze hebben 40 jaar met hun buik omhoog in de la van een keukentafel gelegen en zijn al die tijd niet één keer gebruikt. Vorig jaar bleek dat de bovenkant was verroest en de binnenkant niet. Het leidde tot gepeins over versterkte roestvorming in keukens en een onjuiste proefopzet om dit aan te tonen. Er waren theezeefjes opgehangen die bij nader inzien uit roestvrijstaal bestonden.

Maar de zeefjes vertoonden ook allerlei interessante optische effecten. Zo bleek het licht van een ver ledlampje er een mooi sterpatroon in op te wekken: twee min of meer parallelle vertikale en horizontale lijnen die in de uiteinden samen komen. Waarom dat zo was werd hier in de AW van 13 december in het midden gelaten.

Geloof het of niet maar dezelfde reflecties in hetzelfde Hema-zeefje werden eerder besproken in Applied Optics (10 maart 2003) door Sylvia Pont en Jan Koenderink. Hun artikel, op internet te vinden, behandelde ‘gespleten reflecties’ aan allerlei geweven materialen, waaronder het weefsel van staaldraad waaruit de Hema-zeef bestaat. Pont (inmiddels TU Delft) heeft het nog eens per e-mail toegelicht. De clou komt van de golfvormige vervormingen die het weven volgens het schering-en-inslag-idee in de draden aanbrengt. Rechte draden hebben het niet.

Vorige week bespraken we de hond die na een misstap en berisping schuldig gedrag vertoont – maar misschien geen schuld voelt. Hij weet gewoon welk gedrag verwacht wordt. Bekijk vandaag op YouTube de blaffende poes die door een mens wordt betrapt en denkt: dit verstaan ze niet. (Cat gets caught barking by a human and resumes meowing.)