Paniek na Zwitserse valutaverrassing

Wereldwijd is er schade geleden door het besluit van de Zwitserse centrale bank donderdag. De schok kwam vooral door eerdere beloftes.

Een absolute nachtmerrie. Een meteoriet die inslaat op de valutamarkten. Een vertrouwensbreuk, een idiote actie. Bijna niemand had de afgelopen twee dagen een goed woord over voor het besluit van de Zwitserse centrale bank SNB om de koppeling van de frank aan de euro los te laten. De verliezen waren dan ook groot, soms zelfs rampzalig.

De Londense beursmakelaardij Alpari, hoofdsponsor van de voetbalclub West Ham United, heeft het niet overleefd. De meerderheid van haar klanten heeft verliezen geleden die groter zijn dan de waarde van hun inleg. Dit komt doordat zij hadden gespeculeerd op een waardedaling van de frank, waarbij het kantoor hen vele malen de inleg zou uitkeren.

Nu de werkelijkheid andersom ligt, zijn de klanten opeens een hoop geld schuldig aan Alpari. „Als een klant het verlies niet kan dragen, komt dat bij ons terecht”, verklaarde Alpari. Dit leidde ertoe dat de firma gisteren faillissement heeft moeten aanvragen. Ten onder gaan aan het eigen, toevallige succes.

Horlogemaker

Ook in Nieuw-Zeeland viel een slachtoffer. Daar ging valutahandelaar Global Brokers failliet. Directeur David Johnson bood zijn „welgemeende excuses aan voor deze verschrikkelijke gebeurtenissen”. En in New York waarschuwde valutamakelaar FXCM dat zij „wellicht in overtreding zijn van kapitaaleisen”. De firma zei nog 225 miljoen dollar tegoed te hebben.

De verliezen bleven echter niet beperkt tot speculanten. De Zwitserse beursindex SMI verloor de afgelopen twee dagen 14 procent aan waarde. En de euro bereikte wederom een nieuw diepterecord, van 1,1507 ten opzichte van de dollar gistermiddag.

Voor de Zwitserse economie gaan de gevolgen verder dan de beursschommelingen. Nu de SNB niet langer vasthoudt aan een koers van minstens 1,20 frank per euro, is de waarde van de frank omhoog geschoten en is de export van Zwitserse producten opeens veel duurder geworden.

Edouard Meylan van horlogemaker Moser schreef gisteren in een open brief aan SNB-voorzitter Thomas Jordan dat hij ervan uitgaat dat de centrale bank „een sterk plan heeft” voor de lange termijn. „Anders zijn de horloges van H. Moser, samen met vele andere fantastische Zwitserse producten, opeens heel, heel, heel zeldzaam geworden.”

‘Absoluut van hoofdbelang’

Nu kan de Zwitserse economie wel wat hebben. Zeker vergeleken met de eurozone gaat het er geweldig: de werkloosheid is met 3,4 procent in december bijzonder laag, en de economie groeide vorig jaar naar schatting 1,8 procent. Veel economen denken nu echter dat door de koersstijging van de frank deflatie kan ontstaan, sommigen voorzien zelfs een recessie.

Gisteren werd de rente op Zwitserse tienjaarsobligaties negatief, wat erop neerkomt dat dit papier zo in trek is dat beleggers bereid zijn te betalen om hun geld aan Zwitserland uit te lenen. Het is de eerste tienjaarsrente die onder de nul duikt.

Veel van de verontwaardiging over het SNB-besluit donderdag zat hem in het verrassingseffect. Jordan had enkele dagen ervoor nog verklaard dat het in 2011 ingestelde valutaplafond „absoluut van hoofdbelang” was voor het monetaire beleid.

Sommige economen vermoeden dat de SNB als gevolg van de koersdaling van de euro (ten opzichte van de dollar) de laatste dagen voorafgaand aan het besluit zo veel euro’s heeft moeten opkopen om de 1,20-grens intact te houden, dat het niet langer te doen was. De euro daalt al maanden, in anticipatie op een groot geldverruimingsprogramma door de Europese Centrale Bank, dat naar verwachting donderdag komt.

‘Geen paniekreactie’

Met dat vooruitzicht is het niet vreemd dat de centrale bank in Bern de altijd als tijdelijk bedoelde koppeling losliet. Het plafond was destijds ingesteld omdat de frank tijdens de eurocrisis een veilige haven werd endaardoor veel te duur.

Maar na Jordans woorden aan het begin van de week hield niemand rekening met een stap als deze. Zeker niet omdat centrale banken er sinds de crisis juist een kunst van hebben gemaakt om met zorgvuldig gekozen bewoordingen de markten vooraf kenbaar te maken wat ze gaan doen. Dit om marktschokken als deze te voorkomen. ECB-president Draghi staat erom bekend dat hij door alleen maar te hinten op stappen, de koers van de euro omlaag weet te praten.

Had de stap van de SNB niet een beetje kunnen worden voorgekookt? „Het besluit was een verrassing voor de markten”, zei voorzitter Jordan donderdag. „Je kunt het niet op een andere manier doen.” En verder: „Het was geen paniekreactie. Het was weloverwogen.”

Jordans doel was om hogere kosten voor de SNB in de komende tijd te voorkomen. Als de ECB zometeen door staatsobligaties op te kopen de euro verzwakt, zal de vraag naar de frank weer stijgen, waardoor het duurder zou worden om het koersplafond vast te houden. Liever de korte pijn dan de lange pijn.

Dat neemt niet weg dat het vertrouwen van beleggers in de SNB een deuk heeft opgelopen. Een vraag is of ze dit tot deze instelling beperkt houden, of het gemakshalve projecteren op alle centrale bankiers.