Rusland zet met gaspijp Europa voor blok

Moskou probeert EU te splijten door bij aardgasleveranties aan Turkije, Hongarije en Servië voorkeursbehandeling te geven.

„Dat gaat zo maar niet”, was het enige wat de Slowaak Maros Sefcovic kon uitbrengen toen Moskou deze week zijn toekomstige gasbeleid had uitgetekend.

De nieuwe Europese commissaris voor Energie was in Moskou door vertegenwoordigers van Gazprom en de Russische regering op een harde boodschap getrakteerd: Rusland staakt de doorvoer van gas door Oekraïne binnen afzienbare tijd.

De 63 miljard kubieke meter die nu nog via Oekraïne naar Europa stroomt, zal straks naar een hub op de grens van Turkije en Griekenland worden geleid. Of en hoe het gas verder stroomt, moet Europa zelf maar weten. Slaagt Europa er niet in snel de benodigde infrastructuur aan te leggen, dan gaat Moskou op zoek naar nieuwe markten, lees China.

De impliciete boodschap was tweeledig: Oekraïne kan in de toekomst fluiten naar inkomsten uit gastransport en Moskou heeft de strijd om South Stream nog niet opgegeven. De Russische regering probeert de zuidelijke verbinding te redden door Turkije, Bulgarije, Servië en Hongarije een vette kluif voor te houden.

South Stream was een gezamenlijk project van Gazprom en een aantal Westerse energiebedrijven. De pijplijn zou het gas vanuit Rusland door de Zwarte Zee naar Bulgarije brengen, van waaruit het verder Europa in zou gaan naar Oostenrijk en mogelijk ook Italië. Het Russische deel is al af, de voorbereiding voor het traject door de Zwarte Zee is in volle gang.

Maar Rusland zette begin december een streep door het plan omdat het niet wilde voldoen aan de Europese regels. Die vereisen dat de productie en het transport zakelijk strikt gescheiden zijn. Dat was niet het geval omdat producent Gazprom ook bij het transport betrokken zou zijn.

In plaats van Bulgarije ging Rusland de gasleiding afbuigen naar Turkije, lieten president Poetin en Gazprom-topman Miller weten.

In Bulgarije was de consternatie groot. Het land rekende op het Russische gas: niet alleen voor de verwarming, maar ook voor de opbrengsten van het transport én op banen voor bouwvakkers bij de aanleg.

Ook de buurlanden Hongarije en Servië, die voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van het Russische gas, hadden zich al rijk gerekend.

De Russische regering speelt zo in op de kwetsbaarheid van deze landen door de mogelijkheid open te houden dat zij wel vanuit de hub op de Grieks-Turkse grens bediend zouden kunnen worden.

De hub-constructie zou betekenen dat een Turkse maatschappij de leverancier wordt en niet langer Gazprom. Daarmee zou het probleem met de EU zijn opgelost.

Sergej Tsjizjov van de Russische gasunie benadrukte deze week in een interview met de zakenkrant Kommersant de bijzondere positie van Oost-Europa. „In sommige landen zouden we de infrastructuur samen kunnen aanleggen. Niet in alle landen, maar alleen in de landen waarmee we actief samenwerken: Hongarije en Servië.”

Bulgarije hoeft dus niks van Moskou te verwachten, zolang het Brussel volgt. Maar, zo liet Tsjizjov doorschemeren, het kán nog anders lopen. „Onder bepaalde voorwaarden kunnen we South Stream nieuw leven inblazen. Veel tijd hebben we niet. Uiterlijk tot juni.” En daarmee lag het laatste bod van Moskou in het spel rond South Stream op tafel.