De eindstrijd om Oost-Oekraïne

Maandag kostte een raketinslag het leven aan dertien inwoners van de Donbas. Ondanks een wapenstilstand worden burgers geregeld slachtoffer van het conflict in Oost-Oekraïne. Is er een oplossing?

Pro-Russische separatisten bewaken een grensovergang bij de eenzijdig uitgeroepen volksrepubliek Loegansk. De rebellen zijn niet in staat hun posities te stabiliseren. foto AP
Pro-Russische separatisten bewaken een grensovergang bij de eenzijdig uitgeroepen volksrepubliek Loegansk. De rebellen zijn niet in staat hun posities te stabiliseren. foto AP

Tot nu toe mislukte het steeds, maar vandaag wordt misschien een nieuwe poging ondernomen.

In de Wit-Russische hoofdstad Minsk komt mogelijk de zogenoemde Contactgroep voor Oekraïne bijeen, om nu eindelijk een akkoord te sluiten dat wél standhoudt in de Donbas – de oostelijke regio van Oekraïne die aan Rusland grenst.

Zowel de pro-Russische separatisten en hun beschermheren in Rusland als de Oekraïense regering hebben amper nog een idee hoe het verder moet. Zeker nu het in de Donbas weer op springen staat.

Maandagmiddag werd een bus bij een wegversperring in Volnovacha, een plaatsje ten zuiden van Donetsk, getroffen door Grad-raketten, zo stelden waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) vast. Dertien burgers werden bij de aanval gedood.

De beschieting ontketende beschuldigingen over en weer. Het raketvuur kwam uit een gebied dat wordt gecontroleerd door pro-Russische rebellen. Toch noemde vicevoorzitter Denis Poesjilin van de separatistische Volksraad in Donetsk de raketaanval op de bus een „provocatie” van Kiev.

Een ‘eindspel’ in de Donbas

Volgens de Oekraïense regering zijn de separatisten zich juist aan het hergroeperen voor een nieuwe aanval in de Donbas. Regering en parlement in Kiev grepen het dodelijke incident aan om Europa op te roepen de sancties tegen Rusland te verscherpen en de afgescheiden volksrepublieken Donetsk en Loegansk te kwalificeren als heuse ‘terroristische organisaties’. In Kiev wordt een parallel getrokken tussen de terreuraanslag op de redactie van Charlie Hebdo in Parijs en de raketaanval op de autobus in Volnovacha. President Porosjenko riep gisteren uit tot ‘dag van nationale rouw’.

Burgerslachtoffers zijn in de Donbas schering en inslag. De wapenstilstand die Rusland, Europa en Oekraïne met hun Contactgroep op 5 september in Minsk hebben gesloten, heeft nooit een kans gekregen. De aanval op de bus in Volnovacha had niettemin meer betekenis dan de zoveelste schending van dat Minsk-akkoord. Op de achtergrond speelt de vraag of er in de Donbas een ‘eindspel’ gaande is.

De rebellen in Donetsk en Loegansk zijn niet in staat hun posities te stabiliseren. Zonder toegang tot de havenstad Marioepol is hun separatistische project kansloos. Ze hebben de haven nodig voor de export van kolen en staal uit de regio.

Het wespennest Oekraïne

Ondanks de eerdere zuiveringen in eigen kring, zijn de rebellen onderling nog steeds verdeeld. Die spanningen worden mede gevoed door het eigengereide gedrag van de Kozakken en andere ‘vrijwilligers’ uit Rusland, die dorpen, wijken en steden terroriseren alsof ze ieder voor zich hun eigen baronie hebben.

Op Nieuwjaarsdag sneuvelde in de buurt van Loegansk een rebellengroep onder leiding van Aleksandr Bednov, alias ‘Batman’, toen die in een hinderlaag liep. De leiding van de volksrepubliek had kort daarvoor een arrestatiebevel tegen ‘Batman’ uitgevaardigd. Daarom rees het vermoeden dat ‘volkspresident’ Igor Plotnitski van Loegansk die val had uitgezet om met hem af te rekenen.

Deze chaos in de regio ondermijnt het draagvlak dat de separatisten onder de bevolking hebben. Hoewel veel burgers in de Donbas diep wantrouwen jegens Kiev koesteren, is er steeds minder enthousiasme voor de pro-Russische strijd.

De grote vraag is of Moskou dezelfde analyse maakt en de conclusie trekt dat het zich beter uit het wespennest kan terugtrekken. De signalen uit Rusland zijn niet eenduidig.

Volgens het Oekraïense ministerie van Defensie is de Russische regering daar niet op uit. In een analyse dinsdag voor de webkrant Glavkom waarschuwde adviseur Vasili Boedik van het defensiedepartement voor een nieuwe invasie. Op dit moment zijn er 7.500 Russische militairen actief in de Donbas. Maar volgens Boedik droogt de stroom ‘vrijwilligers’ uit Rusland op, omdat de Russen meer en meer met hun eigen economische crisis bezig zijn.