‘99,3 procent van de aanslagen in Europa in de afgelopen acht jaar was niet van de islam afkomstig’

Dat zei Alexander Pechtold (D66) in het Kamerdebat over de aanslagen in Parijs.

illustratie martien ter veen
illustratie martien ter veen

De aanleiding

De aanslagen in Parijs waren een rechtstreeks gevolg van de islam, zei Geert Wilders woensdag in het Kamerdebat over de Franse terreur. „Natuurlijk zijn niet alle moslims terroristen, maar wel zijn zo ongeveer alle terroristen van vandaag de dag moslims”, zei hij. Dat werd bestreden door D66-leider Alexander Pechtold. Moslimterrorisme maakte maar een fractie uit van het totaal: hij zei dat „99,3 procent van de aanslagen in Europa in de afgelopen acht jaar niet van de islam afkomstig was”. Cijfers van Europol.

Waar is het op gebaseerd?

Even later verwees Pechtold naar de bron van zijn bewering: op Twitter plaatste hij een foto van een cirkeldiagram waar een minipizzapuntje van 0,7 procent uit was gehaald voor moslimterroristische aanslagen. Het diagram kwam van de socialistische organisatie Counterfire, die het grafiekje – inderdaad – maakte op basis van Europolcijfers. De titel van het diagram: Islamist terrorism as a percentage of all failed, foiled and completed attacks in Europe 2006-2013.

Volgens de fractiewoordvoerder van D66 had de partij zelf ook een berekening gemaakt op basis van die cijfers. Daaruit kwam een aandeel van 0,67 procent.

En, klopt het?

Uit de titel van het diagram en de gegevens van D66 blijkt dat de woorden van Pechtold niet letterlijk klopten. Ten eerste gaan de Europolcijfers over de acht jaren vóór vorig jaar, namelijk van 2006 tot en met 2013. Maar we leven in 2015, dus is 2014 óók een afgelopen jaar. Niet zo zorgvuldig van Pechtold. Of 2014 verhoudingsgewijs een ‘gemiddeld’ jaar was voor moslimterroristische aanslagen? Die cijfers ontbreken: Europol heeft waarschijnlijk pas komend voorjaar een definitieve berekening. Maar het is wellicht ook wat al te streng om de hele uitspraak hierdoor te diskwalificeren.

Belangrijker bezwaar is dat onder de „aanslagen” die Pechtold benoemde niet alleen gelukte aanslagen, maar ook mislukte én verijdelde aanslagen vallen – terwijl de implicatie toch is dat het om aanslagen gaat die daadwerkelijk hebben plaatsgevonden. Dat is een spin van Pechtold, maar evengoed een gevolg van de methodologie van Europol: zij brengen terrorisme in kaart vanuit het perspectief van de politie. Of de aanslag dan gelukt is of niet, de poging telt al.

We pakken alsnog de terrorismerapportages van Europol erbij – de cijfers van 2006 tot en met 2013. Als we de som van D66 narekenen, komen we net als zij op 2.684 ‘aanslagen’ in totaal – en dan hebben we het dus over aanslagen in de ruimste zin van het woord.

Verreweg de actiefste terroristen zijn Baskische en Corsicaanse separatisten, en kleinere aandelen zijn er voor terreur met links-anarchistische en rechts-extremistische motieven. Van de 2.684 ‘aanslagen’ hadden er achttien een islamitisch geïnspireerde achtergrond. Twaalf ervan hebben ook werkelijk plaatsgevonden, de overige zijn mislukt (bijvoorbeeld doordat een bom niet is afgegaan) of verijdeld, doordat de politie er tijdig achterkwam.

Daarmee is 0,67 procent van de ‘aanslagen’ terug te voeren op moslimterreur. Precies de uitkomst die D66 ook had.

Maar als we weten hoeveel moslimterroristische aanslagen slaagden, kunnen we dan niet álle cijfers van Europol uitsplitsen tussen wel en niet plaatsgevonden? Dat blijkt onmogelijk: van met name de aanslagen met separatistische motieven meldt Europol niet hoe groot het aandeel succesvolle aanslagen is. Dat maakt de verhouding niet te berekenen.

Conclusie

Eén ding is zeker: Wilders’ bewering dat „ongeveer alle terroristen van vandaag de dag moslims zijn” klopt niet. Maar je kunt de cijfers verschillend lezen: moet je verijdelde en mislukte aanslagen tellen als aanslagen? Europol doet dat wél, dus op basis daarvan kun je Pechtold geen ongelijk geven. Meegenomen dat cijfers uit 2014 ontbraken, beoordelen we de bewering daarom als grotendeels waar. Maar tot slot nog deze kanttekening: als je wél alleen geslaagde aanslagen meetelt, is de stelling veel moeilijker te verdedigen.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt