Onder de loep: onderzoek naar prostitutie

Deze rubriek beoordeelt een bewering in de media op waarheidsgehalte. Deze week: Jojanneke van den Berge (EO).

De aanleiding

Hoe normaal is prostitutie? Die vraag stond vorige week centraal in het eerste deel van de documentairereeks Jojanneke in de prostitutie (EO). Journalist Jojanneke van den Berge dook twee jaar lang in het onderwerp om de waarheid over de seksbranche boven tafel te krijgen. „Eén op de zeven Nederlandse mannen gaat regelmatig naar een prostituee”, zei ze. Schetst ze daarmee een juist beeld?

Waar is het op gebaseerd?

Het programma stuurt op verzoek van NRC de bronnen voor de bewering. De eerste is een internationaal vergelijkend onderzoek naar prostitutie van de Amerikaanse opiniedenktank ProCon. Het resultaat: het percentage van mannen die „ten minste één keer in hun leven” betaald hebben voor seks ligt in Nederland tussen de 13,5 en 21,6 procent. Het minimum komt uit een rapport uit 2004 van het Kinsey-instituut voor seksuologisch onderzoek – en dat baseert zich weer op een Nederlands rapport. Het maximum is ontleend aan een Italiaans onderzoek, waarin het percentage in een summiere voetnoot wordt vermeld, als percentage van mannen die ook weer „ten minste één keer in hun leven” een prostituee hebben bezocht. De redactie noemt ook een Zweeds onderzoek uit 2007, dat weer een onderzoek uit 1998 citeert waarin staat dat 14 procent van de Nederlandse mannen „weleens” een prostituee heeft bezocht.

En, klopt het?

Er zijn inderdaad veel bronnen – allemaal wijzen ze uit dat er een percentage mannen is dat weleens betaalde seks heeft gehad, dat ergens rond de 15 à 20 procent ligt. Eén op de zeven mannen, inderdaad. De vraag is: gaan zij ook regelmatig naar een prostituee? Volgens de cijfers van ProCon ging 2,6 procent van de mannen in het voorafgaande jaar naar een prostituee. Die cijfers zijn te herleiden tot onderzoek uit 1989 van het Nederlandse kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers WPF.

Maar de recentste cijfers van Rutgers komen uit 2006. Daarvoor deden de onderzoekers een representatieve steekproef onder ruim 2.000 mannen tussen de 19 en 69 jaar. Zij werden via internet bevraagd, zodat de antwoorden zo min mogelijk werden beïnvloed door eventuele schaamte.

Een kwart van de mannen verklaarde daar ooit betaald te hebben voor seks. Rutgers telde ook specifieke vragen naar de regelmaat van het bezoek, waaruit bleek dat 5 procent van de mannen het afgelopen jaar een prostituee heeft bezocht. 3,6 procent deed dat in de laatste zes maanden. Als je dat regelmatig noemt, kom je erop uit dat 1 op de 28 mannen ‘regelmatig’ een prostituee bezoekt.

Zijn er recentere cijfers? Van onderzoeker Ine Vanwesenbeeck van Rutgers WPF horen we dat er in 2011 een bevolkingsonderzoek is geweest waarin werd gevraagd naar „betalen voor geslachtsgemeenschap”: 2,3 procent van de mannen had dat het afgelopen half jaar gedaan. 1 op de 43 mannen, dus. (Maar dan is betalen voor alleen orale seks niet meegerekend.)

Waarom zei Jojanneke van den Berge toch ‘regelmatig’? Dat kwam door een rapport van onderzoeksbureau DSP uit 2009 waarin werd opgemerkt dat er „zeer waarschijnlijk” sprake is van „sociaal wenselijk antwoordgedrag”. Het echte aantal prostitutiebezoekers lag waarschijnlijk hoger, reageert Van den Berge. Maar hard bewijs daarvoor ontbreekt.

Conclusie

Zelfs één op de vier mannen heeft ervaring met betaalde seks, maar dat zegt nog niets over de regelmaat waarmee ze prostituees bezoeken. Representatief onderzoek uit 2006 zegt daar wel iets over: op het moment van ondervragen had 1 op de 28 mannen in het voorafgaande half jaar een prostituee bezocht. We beschouwen de bewering dat 1 op de 7 mannen regelmatig een prostituee bezoekt daarom als onwaar.