Na euthanasiedebacle rest schaamte

Belgisch euthanasie-expert

De eerste euthanasie van een zedendelinquent in Belgische cel werd op het laatst afgelast.

De Brugse gevangenis, waar zedendelinquent Frank van den B. mogelijk zou worden heengebracht voor zijn euthanasie. Dit besluit werd echter vorige week alsnog teruggedraaid.
De Brugse gevangenis, waar zedendelinquent Frank van den B. mogelijk zou worden heengebracht voor zijn euthanasie. Dit besluit werd echter vorige week alsnog teruggedraaid. Foto EPA

„Wat zou u doen, als ze u vragen om als beul op te treden in dienst van een falend systeem?”

Professor Wim Distelmans, palliatief arts aan de Vrije Universiteit Brussel en internationaal vermaard euthanasie-expert, houdt niet van wollig taalgebruik. Zijn zinnen zijn kort, de handgebaren grof. Een opgestoken middelvinger, als hij zijn afschuw uitspreekt over wat vorige week in zijn land gebeurde. „Beschamend”, zegt hij over de bizarre wendingen in de zaak-Frank Van den B., de Belgische zedendelinquent die zondag in Turnhout euthanasie zou krijgen. Uit wanhoop over het uitblijven van psychische zorg was voor Van den B. euthanasie de laatste strohalm.

 

Daags voor de uitvoering ging het licht alsnog op rood. Officieel, omdat de faciliterende arts zich op het laatste moment terugtrok. Distelmans: „Stel je de internationale krantenkoppen voor als het wél was doorgegaan. ‘Primeur in België: geïnterneerde krijgt euthanasie achter tralies omdat het zorgsysteem faalt’. Ik ben opgelucht dat het is afgelast. Maar wat rest zijn schaamte en imagoschade.”

U noemt een arts die zo’n euthanasie zou uitvoeren een door de politiek ingehuurde ‘beul’: u was zélf bijna die beul geweest.

„Toen ik in 2011 Van den B.’s behandelend arts werd, dacht hij bij mijn eerste bezoek in de cel dat ik met hem de datum voor zijn euthanasie kwam afstemmen. Dat hoopte ook de gevangenisdirectie, die mij had benaderd. ‘Kunt u het effe regelen dokter’, dachten ze. Nee dus. Uit gesprekken met Van den B. leerde ik dat hij wellicht niet geneesbaar, wel behandelbaar is. Maar die specifieke zorg bestaat niet in de Belgische gevangenis. Ik ijverde voor overplaatsing naar de Nederlandse Pompe-stichting die specifieke zorg biedt aan zedendelinquenten. Van den B. ging op dieet, sporten, bereidde zich voor. Politiek werd de overplaatsing geblokkeerd. Hij voerde alsnog zijn juridische strijd voor zijn euthanasie. In december 2013 zei ik hem niet te kunnen meewerken.”

Een aanklacht tegen de politiek?

„Natuurlijk. Wat kon ik anders? Als er logistieke problemen zijn zodat een kankerpatiënt zijn pijnstillers niet ontvangt, zorg je er toch voor dat die problemen worden opgelost?”

De zorgproblemen in de cel zijn niet van logistieke, maar politieke aard. Het Europees Mensenrechtenhof veroordeelde België al veertien keer.

„In Nederland is er een probleem en wordt planmatig naar een oplossing gezocht. Maar in België? Plannen maken? Hier blussen we brandjes. Zoals nu met de zaak-Van den B. Er beweegt iets in de politiek, gezocht naar een oplossing. Maar daarvoor was eerst dit persoonlijke drama nodig.”

De minister van justitie zou het met Nederland eens zijn over een mogelijke opname van Van den B. in de Pompe-kliniek. Kan het nu wel?

„Ik pieker me er suf over. Ik denk dat door de negatieve internationale media-aandacht de zaak in een stroomversnelling is geraakt. Het is de in ons land bekende incidentenpolitiek.”

Welke ervaring heeft u daar zelf mee, in uw loopbaan?”

„Ik heb jaren moeten vechten voor erkenning van palliatieve zorg en recht op euthanasie. Ik draaide worsten op barbecues en braderieën waar we geld inzamelden. Er kwam pas politieke steun als een parlementariër in zijn familie een dramatisch geval van ondraaglijk lijden meemaakte.”

Meent u dit?

„Natuurlijk! Zo’n politicus kwam er dan achter: ‘Mijn familielid crepeert, hé, daar wordt niks voor gedaan, daar moeten we politiek iets mee.’ Met je inzetten voor psychische zorg in gevangenissen scoor je als politicus natuurlijk nooit. Er is geen enkel maatschappelijk draagvlak voor.”

Komt dit omdat Belgen klagen over gebrekkige psychiatrische zorg vóór de tralies, in het ‘gewone’ leven.

„De psychiatrie in het algemeen staat er qua middelen en geld inderdaad bar slecht voor. Maar we moeten in beiden systemen, voor en achter de tralies, nu snel gaan investeren.”

Maar Geens’ ministerie is bijna failliet door geld- en personeelstekort, zegt rechter Buyse in een interview.

„Dan is nu de beurt aan minister Geens om inzamelbraderieën en donorbarbecues te gaan organiseren.”

Naschrift (15 januari 2015): Op de foto bij een eerdere versie van dit bericht stond niet prof. Distelmans maar veroordeelde Van den B. Van den B. zit niet in Brugge, zoals werd gesteld, maar in Turnhout. In bovenstaand artikel zijn deze fouten rechtgezet [red.]