Een slecht moment voor ruzie, en toch is ’t weer mis

Steeds meer PvdA-leden zijn ongelukkig met de koers van de partijtop, zo blijkt uit de steun voor het kritische Eerste Kamerlid Ruud Koole. Het komende congres is hét moment om een statement te maken.

Eerste Kamerleden Ruud Koole, Joyce Sylvester, Marijke Linthorst en Guusje ter Horst (v.l.n.r.) van de PvdA na afloop van een stemming. Koole wil graag nog vier jaar in de Eerste Kamer blijven, maar staat op dit moment op een onverkiesbare plaats. Foto ANP
Eerste Kamerleden Ruud Koole, Joyce Sylvester, Marijke Linthorst en Guusje ter Horst (v.l.n.r.) van de PvdA na afloop van een stemming. Koole wil graag nog vier jaar in de Eerste Kamer blijven, maar staat op dit moment op een onverkiesbare plaats. Foto ANP

Ogenschijnlijk gaat het om een eenvoudige kwestie. Ruud Koole wil graag nog vier jaar blijven als Eerste Kamerlid, het PvdA-bestuur zette hem op een onverkiesbare plaats, en nu voeren leden actie om hem dit weekend op het partijcongres hoger op de lijst te krijgen. Gezien de grote steun lijkt die kans aanzienlijk: bijna 450 PvdA’ers uit alle geledingen van de partij ondertekenden de afgelopen dagen een online petitie voor Koole.

Maar in de huidige toestand van de partij krijgt de actie voor Koole een extra lading. Een stem vóór Koole, zo leert een rondgang langs zijn sympathisanten, is voor veel partijleden namelijk ook een stem tégen de koers van de PvdA-top.

Steeds meer PvdA’ers zijn ongelukkig over de samenwerking met de VVD. Er wordt te veel bezuinigd en te heftig hervormd, vinden ze. Het komende congres is hét moment om een statement te maken. En de kwestie-Koole, zegt partijprominent Ed van Thijn, is voor de PvdA „een goede manier om te onderstrepen dat we geen partij van ja-knikkers zijn”.

Kritische houding

Het afgelopen jaar ontpopte Koole, oud-partijvoorzitter en sinds vier jaar Eerste Kamerlid, zich tot een uitgesproken criticus van de PvdA-top. Zo zei hij in deze krant dat de PvdA een „vertrouwenscrisis” heeft met de kiezer en dat de partijtop „te veel op zenden” zou staan. Vanwege die kritische houding is hij op een zijspoor gezet, denkt Koole. Toen hij op de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer vorige maand een vermoedelijk onverkiesbare twaalfde plek kreeg toebedeeld, noemde hij dat „onverkwikkelijk” en „weinig respectvol”.

Sommige Koole-sympathisanten zeggen dat het hen louter om de persoon gaat. Zoals Marc Witteman, PvdA-gedeputeerde in Flevoland. De senator, zo zegt hij, heeft zijn provincie „een grote dienst bewezen” door zich te verzetten tegen het – inmiddels gesneuvelde – kabinetsplan voor een ‘superprovincie’ van Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. „Ruud is niet bang om zich onafhankelijk op te stellen, ook al weet hij dat hij daar gedonder mee kan krijgen.”

Volgens collega-senator Guusje ter Horst is Kooles „politiek-strategische waarde hoog”. „En hij heeft het type ervaring waaraan in de Eerste Kamer grote behoefte bestaat.” Een ander veelgehoord argument: Koole, in het dagelijks leven hoogleraar politicologie, is precies het type onafhankelijke intellectueel dat de PvdA in de chambre de réflexion kan gebruiken.

Er is ook verzet tegen de „doorgeslagen vernieuwingsdrift” van de partijtop. „Waarom moet iemand die het goed doet na vier jaar alweer plaatsmaken?” zegt oud-Tweede Kamerlid Jan van Zijl. Vertrekkend senator Klaas de Vries, die zichzelf acht jaar geleden ook naar een hogere plaats op de lijst knokte, vindt het „zeer terecht” dat Koole probeert in de Eerste Kamer terug te keren.

De meeste sympathisanten willen met hun steun aan Koole een signaal afgeven aan partijleider Samsom, voorzitter Spekman en vicepremier Asscher. Ze hebben genoeg van alle compromissen die de PvdA in de coalitie met de VVD heeft gesloten – over bezuinigingen, over de zorg, over het vreemdelingenbeleid. „Als we Ruud alsnog een hoge plaats geven, laat de partij haar ongenoegen over de top blijken”, zegt de Leidse oud-wethouder Paul Bordewijk. „Daar is de partij na al dat VVD-beleid heel erg aan toe.” Guusje ter Horst: „Het is duidelijk dat er kritiek is op de leiding. Je wil niet weten hoeveel mails ik heb gekregen over stem tegen de inperking van de vrije artsenkeuze.”

De kerstcrisis over die ‘vrije artsenkeuze’ liet nog eens zien hoe groot het ongemak onder PvdA-kiezers is met het beleid van het kabinet-Rutte II. De drie senatoren die het zorgplan van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) afschoten, groeiden in de PvdA-achterban uit tot helden: uit een onderzoek van Maurice de Hond van eind december bleek dat 79 procent van de PvdA-kiezers het verzet van de senatoren steunde.

Geen goed moment

Toch is dit niet het moment om uitgebreid ruzie te gaan maken met Samsom, begrijpen zijn critici: over twee maanden zijn er Provinciale Statenverkiezingen, en in de peilingen staat de PvdA er beroerd voor. „Dan is steun uitspreken aan Ruud Koole een ideale manier om het ongenoegen over de partijleiding te laten blijken zonder grote brokken te maken”, zegt oudgediende Arie de Jong, die dit weekend zal worden gekozen in de beroepscommissie van de partij.

Het verzet tegen de partijtop beperkt zich niet tot PvdA’ers als De Jong en Bordewijk, die Koole al jaren kennen. Ook het Drentse Statenlid Bert Heemstede wil door zijn steun aan de senator zijn ongenoegen tonen over de samenwerking met de VVD. „Natuurlijk moet er wat gebeuren aan de verzorgingsstaat. Maar niet op deze schaal en met deze snelheid.”

Volgens de Amsterdamse PvdA-veteraan Bouwe Olij zal een „slachting” van de PvdA bij de Provinciale Statenverkiezingen de opmaat zijn tot het einde van Rutte II. „Ik proef dat de partij na die verkiezingen afscheid wil nemen van deze coalitie. Het kan gewoon niet meer. Steun aan Koole geven is het begin van een langer proces.”