De banken verkochten racefietsen aan mensen in een rolstoel

Oud-bestuurder Erik Staal gaat de banken dagvaarden voor de derivatenschade van 2 miljard euro. Hoeveel kans maakt hij?

Uitgerekend Erik Staal, de gehate oud-bestuurder van Vestia, gaat het doen: de banken voor de rechter slepen wegens de risicovolle renteverzekeringen (derivaten) die Staal zélf bij hen afsloot en die de woningcorporatie 2 miljard euro hebben gekost. De rechtbank Den Haag gaf Staal gisteren toestemming om de banken te dagvaarden. Vijf vragen over dit toekomstige monsterproces:

1. Wie gaat Staal allemaal dagen?

Niet alleen tien banken: ABN Amro en Rabobank, Deutsche Bank, het Franse BNP Paribas en Société Générale, het Britse Barclays, het Amerikaanse JP Morgan, Credit Suisse, het Ierse Depfa en het Japanse Nomura. Ook de toezichthouders: de Nederlandse Staat, het Centraal Fonds Volkshuisvesting, het Waarborgfonds Sociale Woningbouw en accountant KPMG. Plus Vestia’s oud-kasbeheerder Marcel de V., die net als tussenpersoon Arjan G. heimelijk circa 10 miljoen verdiende aan de derivaten.

2. Waarom wil Staal hen dagen?

Om zichzelf vrij te pleiten. Het nieuwe bestuur van Vestia heeft Staal aansprakelijk gesteld voor de schade van 2 miljard. Binnen die civiele procedure tegen hemzelf mag Staal de banken en de rest ter verantwoording roepen in aparte ‘vrijwaringsprocedures’. De oud-commissarissen zijn overigens ook aansprakelijk gesteld en mogen van de rechter accountant Deloitte oproepen. Verder moet Vestia van de rechter een berg documenten over de derivaten aan Staal en de oud-commissarissen overhandigen.

3. Waarom zouden de banken aansprakelijk zijn?

De banken verkochten als het ware racefietsen aan iemand in een rolstoel, zei interim-directeur Gerard Erents ooit. Vestia had voor 23 miljard euro aan derivaten op 6 miljard aan leningen. Officieel om het renterisico mee af te dekken, maar in werkelijkheid was circa 60 procent van de 400 derivaten speculatief, bedoeld om winst te boeken op renteschommelingen. Het ging om risicovolle, ondoorzichtige financiële producten, met kleine lettertjes die extern toezicht belemmerden, soms met een looptijd tot 2065.

4. Kende Staal de risico’s niet?

Hij tekende zelf alle contracten en pochte in de sector met de ‘superieure financiering’ van Vestia. Maar hij zegt nu dat hij ‘tekende bij het kruisje’ en de contracten niet las. Van de fraude door kasbeheerder Marcel de V. en Arjan G. wist hij niets af, zegt hij.

5. Wat zijn de kansen dat de rechter de banken veroordeelt?

Het belooft een lange, complexe strijd tussen dure advocaten te worden. Ten eerste mag Staal ABN Amro en de Rabobank dagvaarden volgens het Nederlandse recht. Zo kan Staal bijvoorbeeld stellen dat de banken hun zorgplicht hebben verzaakt, aan ‘doeloverschrijding’ hebben gedaan of anderszins onrechtmatig hebben gehandeld. Maar de andere banken mag Staal alleen dagvaarden naar het Engelse, Duitse, Franse en Ierse recht. Zeker binnen het Engelse recht is een beroep op de zorgplicht van banken lastiger en zijn procedures veel duurder. Mogelijk levert het lopende strafrechtelijke onderzoek nog belastende feiten voor de banken op. Waren bankemployees betrokken of wisten ze dat Arjan G. heimelijk miljoenen aan provisie aan Marcel de V. doorsluisde? De kasbeheerder werd ook regelmatig door banken gefêteerd met etentjes en concerten. Geldt dat als een soort omkoping? Anderzijds: de banken wisten van elkaar niet wie wat aan Vestia verkocht en kenden mogelijk niet alle risico’s.