Brute terreur, maar zowel Nigeria als het Westen kijkt andere kant op

De wereld is geschokt door ‘Parijs’ en heeft veel minder aandacht voor een groter bloedbad in Nigeria. Waarom?

Zeventien doden in Parijs, ruim drie miljoen mensen op de been in Frankrijk. Mogelijk 2.000 doden bij geweld van Boko Haram in het noordoosten van Nigeria, en niemand de straat op. Het contrast tussen ‘Je suis Charlie’ en de magere berichtgeving over terreur in Nigeria, waar nu ook jonge meisjes worden ingezet voor zelfmoordaanslagen, is wel erg schrijnend. ‘Is het leven van een zwarte Afrikaan dan zoveel minder waard?’, is de ongemakkelijke vraag die wordt opgeworpen. In ieder geval blijken de slachtoffers van Boko Haram de afgelopen jaren nooit erg nieuwswaardig te zijn geweest. Vijf verklaringen hiervoor:

Geen beeld, geen impact

Noord-Nigeria is een no-go area voor journalisten: veel te gevaarlijk. En zonder directe verslaggeving ter plekke met aangrijpende foto’s en video’s, is het moeilijk aandacht te genereren, zegt terreurexpert Max Abrahms van Northeastern University in Boston. Hij zegt goed te begrijpen waarom journalisten niet naar conflictgebieden in Syrië en Nigeria gaan. „Maar degenen die de risico’s nemen, bewijzen de wereld een grote dienst. Zonder media-aandacht is het gewoonweg alsof die gebeurtenissen niet plaatsvinden.”

Ook diplomaten blijven weg, zegt John Campbell, oud-ambassadeur in Nigeria en nu verbonden aan de Council on Foreign Relations in New York. „Informatie komt in feite alleen van de veiligheidsdiensten die aan Abuja rapporteren. En Abuja brengt naar buiten wat zij geschikt acht. Daarom hecht ik veel meer waarde aan wat het maatschappelijke middenveld zegt. Volgens de regering zijn er in Baga 150 mensen gedood. Mensen uit de regio spreken van 2.000 doden. Dat getal lijkt me betrouwbaarder.”

Het is ver weg

Duizend kilometer is de afstand tussen de hoofdstad Abuja en Baga. Bijna twee dagen duurt een autotocht van de commerciële hoofdstad Lagos naar het noorden. De regio wordt al veel langer gemarginaliseerd , zegt oud-ambassadeur Campbell. Het is een van de armste regio’s in de wereld die er alleen maar verder op achteruitgaat. Dat biedt Boko Haram een voedingsbodem. „Voor de meesten in het zuiden is het noorden een ver-van-mijn-bed-show”, zegt Inge Ligtvoet van de Universiteit van Leiden, die in Enugu woont voor promotieonderzoek. „De aandacht op straat is gericht op de verkiezingen (14 februari). Het thema Boko Haram speelt in de campagne, maar alleen om met modder te gooien naar politieke tegenstanders.”

Geen Al-Qaeda

Een terreurexpert die serieus genomen wil worden, moet Al-Qaeda bestuderen, zegt Max Abrahms. Maar anders dan bijvoorbeeld Al-Shabaab in Somalië heeft Boko Haram niet of nauwelijks banden met Al-Qaeda. „Daarom is er weinig internationale aandacht”. Al-Qaeda heeft zich juist kritisch uitgelaten over het wrede karakter van Boko Haram, zegt oud-ambassadeur Campbell. „Boko Haram is overwegend Nigeriaans. Ze zegt Gods Koninkrijk op aarde te willen vestigen door invoering van de shari’a. Alles wat verbonden is aan de seculiere staat, moet worden vernietigd. Voor ons in het Westen zijn die motieven obscuur en zonder betekenis”.

„Parijs daarentegen was een directe aanval op de vrije meningsuiting, een basiswaarde die we allemaal delen. De aanval in de supermarkt was onverholen antisemitisch, waarop de publieke opinie met walging reageerde. Wat in Parijs gebeurde, raakte ons allemaal.”

Racisme

Racisme is een van de redenen waarom het bloedvergieten in Nigeria onderbelicht blijft, vermoedt terreurexpert Abrahms. „Zowel daders als slachtoffers zijn zwart. Als de slachtoffers blank zouden zijn, zou er waarschijnlijk meer aandacht zijn”. „Westerse media brengen veel sneller nieuws als westerse belangen in het geding zijn. Of als een westerling wordt ontvoerd”, zegt de Nigeriaan Akinyinka Akinyoade, onderzoeker aan het African Studies Centre in Leiden. In sommige reacties, zoals onlangs in een discussiegroep op Yahoo, duikt racisme op. „Daar kwamen opmerkingen voorbij als: ‘die zwarten slachten elkaar altijd maar af’.”

Nigeria vindt het normaal

Zaterdag woonde president Goodluck Jonathan het huwelijk bij van zijn nicht Ine. Foto’s van de trotste president op het weelderige feest in Abuja verschenen in de kranten en op Facebook. Minister van Financiën Ngozi Okonjo-Iweala stuurde na de aanslagen in Parijs direct een tweet: ‘Je suis Charlie’. Maar over de slachtoffers van Boko Haram zeiden de president en zijn minister niets. Ook in kranten en sociale media bleef het aanvankelijk stil.

„Dat is het enge. Het geweld in het noorden wordt bijna normaal gevonden, zegt Inge Ligtvoet, die ondere andere het gebruik van sociale media door jongeren en jongvolwassenen bestudeert. „De cartoonisten van Charlie Hebdo laten van zich horen, de slachtoffers van Boko Haram hebben geen enkele stem”. „Sociale media zijn belangrijk in Nigeria. Toen Parijs groot nieuws werd op Twitter en Facebook, werd dat ook hier direct groot nieuws. Pas toen vanuit het buitenland reacties verschenen op ‘Baga’, kwam er ook hier belangstelling voor. En nu komt er ook kritiek op het zwijgen van de regering.”

Hetzelfde patroon ontvouwde zich in april toen 276 schoolmeisjes werden ontvoerd. Onder anderen Michelle Obama wierp zich op als voortrekker van de campagne #BringBackOurGirls, die enorm veel weerklank kreeg. „Het was de opwinding in de VS en elders die burgers in Nigeria ertoe bracht druk uit te oefenen op president Jonathan om in actie komen”, zegt oud-ambassadeur Campbell. Niet dat de kortstondige internationale eruptie van mededogen hielp. Slechts een klein aantal meisjes is teruggekeerd. Het Westen kan niet veel doen om de slachtoffers van Boko Haram te helpen, beaamt Campbell. „Of misschien toch wel. We kunnen nu al voorzien dat er een humanitaire ramp komt. In Nigeria zelf zijn al meer dan een miljoen mensen op de vlucht. Er komen nu vluchtelingenkampen in Niger en Kameroen. We zullen bijna zeker hulp moeten gaan bieden via de VN.”