Opinie

Als de waarheid niet bestaat wint de leugen

‘Argos TV Medialogica’ over Russia Today (RT).
‘Argos TV Medialogica’ over Russia Today (RT).

Op YouTube is RT (voorheen Russia Today) het meest bekeken nieuwskanaal. Ik kijk er wel eens met opperste verbazing naar. In vergelijking met andere internationale, Engelstalige nieuwszenders (de Britse BBC, het Amerikaanse CNN of het Arabische al-Jazeera) lijkt RT veel minder institutioneel, eerder een jongehondenzender voor hippe rebellen. Maar de strekking van de nieuwsitems is wel opvallend vaak pro-Poetin en anti-westers.

In de zeer leerzame aflevering van Argos TV Medialogica (HUMAN) over RT verwoordt de Nederlandse mediaondernemer in Moskou Derk Sauer precies mijn verbazing: „Van een door het Kremlin betaalde zender verwacht je oudere mannen in slecht zittende pakken. Maar dat krijg je juist niet te zien.”

Opgericht in 2005 door de toen 25-jarige Margarita Simonjan poseert RT als een kanaal dat de stem van de machtelozen laat klinken, in antwoord op het nieuwsmonopolie van de westerse media, die natuurlijk betaald worden door CIA en NAVO. Maar in de praktijk spreekt RT op cruciale momenten precies met de stem van zijn meester, de Russische regering.

HUMAN-samensteller Misja Pekel sprak met vele experts, maar ook met twee vorig jaar opgestapte verslaggevers, de Britse Sara Firth en de Amerikaanse Liz Wahl. Die haakten af rond de gebeurtenissen in Oekraïne, toen er ineens precieze instructies kwamen over de te stellen vragen. Bij de annexatie van de Krim diende de angst voor Oekraïense neofascisten te worden benadrukt en het woord ‘invasie’ moest vermeden worden.

De belangrijkste vraag lijkt me waarom jonge, ambitieuze journalisten uit Amerika en Engeland, met een beetje kennis van de wereld, dachten dat ze in vrijheid zouden kunnen werken voor een door het Kremlin betaald medium. En dan komen er meerdere apen uit de mouw.

Door de crisis, die zich verscherpt aandient in de westerse media, is de lokroep van een aanzienlijk vast salaris en een fors reisbudget voor een werkloze journalist moeilijk te weerstaan. Het zijn niet de scherpste of meest kritische journalisten die RT rekruteert. Aanvankelijk wordt ook geheel gerekend op de zelfcensuur van betrokkenen, die zelf ook wel begrijpen dat op hun post een kritische analyse van de Russische buitenlandpolitiek niet de hoogste waardering zal krijgen.

Maar het belangrijkste is wel het in de hele wereld breed omarmde idee dat alle media per definitie liegen en de belangen van de machthebbers dienen. En wat maakt het dan uit of je door het Pentagon, de emir van Qatar of door het Kremlin betaald wordt?

De erfenis van het postmodernisme, in de vorm van het misverstand dat de waarheid niet bestaat, heeft een ideaal klimaat geschapen voor de brutaalste leugenaars met de diepste zakken. Het is de uitdaging voor media die nog wel geloven in de mogelijkheid van onafhankelijke journalistiek, om de leugens te ontmaskeren, bij voorbeeld in de toedracht van het neerschieten van vlucht MH17. Daarvan verspreidde RT al vele, vaak tegenstrijdige versies. Want wat er echt gebeurd is, daar kun je toch nooit achter komen. Nietwaar? Niet waar!