Vrijheid? Varkentje Fidel mag nog steeds niet

Vrijlating van 53 gevangenen is politieke schijnbeweging.

Het Cubaanse dissidentenpaar Angel Figueredo en Haydeé Gallardo, lid van de ‘Dames in het Wit’, na hun vrijlating.
Het Cubaanse dissidentenpaar Angel Figueredo en Haydeé Gallardo, lid van de ‘Dames in het Wit’, na hun vrijlating. Foto AFP

De vrijlating van 53 politieke gevangenen betekent niet dat andersdenkenden in Cuba nu meer ruimte krijgen. Laat staan dat het communistische regime van Raúl Castro opeens openstaat voor politieke oppositie. De arrestaties van dissidenten gaan onverminderd door sinds de bekendmaking van de historische toenadering tussen de VS en Cuba op 17 december.

Maandag liet Cuba 53 politieke gevangenen vrij die op een lijst stonden van dissidenten die de Verenigde Staten uit de cel wilden zien. Daarmee kwam de weg vrij voor bilaterale onderhandelingen in Havana volgende week over het hervatten van diplomatieke betrekkingen tussen de twee landen na ruim vijftig jaar vijandigheid.

Maar rond de jaarwisseling werden er juist meer dan vijftig Cubanen opgepakt vanwege een politiek project van de Cubaanse kunstenares Tania Bruguera. Zij wilde Cubanen hun mening laten uiten via een microfoon op het Plein van de Revolutie in Havana. Nog voordat Bruguera de microfoon kon plaatsen, werden zij en andere dissidenten opgepakt. Een tweede golf arrestaties volgde toen vrienden en familie hun vrijlating eisten.

„Op hetzelfde moment dat de Cubaanse regering de betrekkingen met de Amerikaanse regering wil normaliseren, heeft het besloten om de betrekkingen met de Cubaanse burgers niet te normaliseren.” Dat zei Elizardo Sánchez, die cijfers bijhoudt over politieke detenties in Cuba, na de arrestaties tegen persbureau Reuters.

Bruguera en de anderen werden na een paar uren of een nacht weer vrijgelaten. Dat is typerend voor de repressie onder Raúl Castro. Anders dan zijn broer en voorganger Fidel kiest Raúl ervoor om politieke oppositie te smoren met korte detenties en zonder officiële aanklacht, in plaats van lange gevangenisstraffen.

Vorig jaar was er een recordaantal korte detenties van Cubaanse dissidenten en activisten: 8.899, aldus de onafhankelijke mensenrechtengroep van Sánchez. Dat is vier keer zo veel als in 2010. Het aantal politieke gevangenen met officiële straffen halveerde in die periode tot ongeveer 90.

Met de vrijlating van de 53 dissidenten op de Amerikaanse lijst is het merendeel van de langdurig gedetineerde politieke gevangenen vrij (zie inzet). Maar velen zijn door de Cubaanse autoriteiten gewaarschuwd dat hun vrijlating voorwaardelijk is.

Een minderheid van de altijd al verdeelde dissidentenbeweging van Cuba vindt daarom dat Washington niet genoeg concessies heeft afgedwongen bij president Castro in ruil voor het voornemen om het Amerikaanse handelsembargo op te heffen, een cruciaal onderdeel van de toenadering. Sonia Garro, een net vrijgelaten lid van de Damas de Blanco, de bekendste dissidentengroep van Cuba, zei tegen AP dat het akkoord alleen maar meer macht geeft aan de Cubaanse regering. „Ik denk niet dat er iets gaat veranderen, laat staan verbeteren.”

Ook in Amerika is dit geluid te horen onder critici van de ontdooiing. De Amerikaanse senator Bob Menendez, van Cubaanse afkomst, zei gisteren: „Kunnen deze 53 politieke gevangenen vreedzaam werken voor vrijheid en mensenrechten – of worden ze opnieuw in Castro’s goelags gegooid?”

De grote test komt in april, als Castro en president Obama elkaar ontmoeten op een top van leiders van het Westelijk Halfrond in Panama. In de zijlijnen wordt een forum georganiseerd over Cuba. Met spanning wordt uitgekeken of daarvoor ook critici van het regime worden uitgenodigd.

Vooralsnog blijft de Cubaanse regering tegenspraak onderdrukken, ondanks de gesprekken met de VS. Op Tweede Kerstdag werd de straatkunstenaar Danilo Maldonado voor de zoveelste keer gearresteerd. Hij was van plan twee varkens rond te laten rennen in Havana. De namen van de varkens: ‘Fidel’ en ‘Raúl’.