Nu laat de baas je niet meer met rust

Sinds 1 januari heeft Duitsland een wettelijk minimumloon. Maar onder laagbetaalden is nog geen sprake van een overwinningsroes.

Ze zouden er allemaal van profiteren, beloofde minister Andrea Nahles (Arbeid, SPD) in het voorjaar van 2014. Ze had het over de circa 3,7 miljoen Duitsers die tot vorige maand minder dan 8,50 euro per uur verdienden. Per 1 januari hebben zij voor het eerst bij wet recht op minimumloon.

Toch kijkt taxichauffeur Kaya bedrukt. Tot vorige maand verdiende hij 6 euro per uur, maar liet zijn baas hem verder met rust. Nu hangt hem ontslag boven het hoofd als hij niet genoeg omzet maakt. „Minstens 20 euro per uur moet ik verdienen, anders ben ik te duur”, zegt de Berlijner van Turkse komaf die wegens het dreigende ontslag zijn achternaam niet wil noemen.

Kaya is gestresst, want op de taxistandplaats in de Berlijnse wijk Neukölln is al een uur geen klant te bekennen. De kans dat hij vandaag na een normale werkdag 160 euro omzet maakt, houdt Kaya voor „onmogelijk”. „Hoezo moet ik tevreden zijn met zo’n maatregel?”

Ervaringen als die van Kaya heeft vakbondsbestuurder Jens Gröger de afgelopen week vaker gehoord. „Misbruik”, zegt hij beslist. „Dit kan geen reden voor ontslag zijn. Zo wordt de wet ondergraven.”

Maar Gröger weet ook dat het voor veel taxibedrijven moeilijk wordt om de loonsverhogingen zonder problemen door te voeren. „Daarvoor is de gemiddelde omzet per taxi te laag.”

Geen baanverlies

De regering-Merkel heeft beloofd dat invoering van het minimumloon niet mag leiden tot baanverlies. Toch houden arbeidsmarktdeskundigen er rekening mee dat de nieuwe wet op termijn honderdduizenden banen gaat kosten. Schattingen lopen uiteen van 500.000 tot 900.000. Volgens het gerenommeerde Ifo-instituut uit München gaat het vooral om kleine baantjes in de horeca, detailhandel en dienstverlening, waaronder bijvoorbeeld kappers en taxichauffeurs.

Voor ontslag moeten vooral werknemers vrezen bij wie het loon te snel stijgt, zegt hoogleraar Marcel Thum, die voor het Ifo de arbeidsmarkteffecten van het minimumloon onderzocht. Vooral in Oost-Duitsland lopen laagbetaalden een risico. Maar liefst 20 procent van de werknemers verdiende daar tot eind vorig jaar minder dan 8,50 euro. Een flink deel daarvan krijgt bovendien niet veel meer dan 5 euro per uur uitbetaald. „Dan praat je over een loonsverhoging van meer dan 50 procent”, zegt Thum. „Dat is voor veel bedrijven niet op te brengen.”

Maar ook als ontslag uitblijft, is het de vraag of zoveel mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt zullen profiteren, zoals de regering belooft. „Veel ondernemers houden zich niet aan de wet”, weet Viveka Ansorge. Ze leidt de overheidscampagne die mensen in kleine slecht betaalde baantjes, zogeheten mini-jobs, meer bewust moet maken van hun rechten.

Genoeg trucjes

Ze kent de trucs. Zoals onbetaalde overuren maken, schijnzelfstandigheid of deeltijdcontracten aanbieden die in werkelijkheid volledige werkweken behelzen. „Velen hebben geen idee waar ze recht op hebben. Het is moeilijk te controleren.”

Vakbondsbestuurder Jens Gröger verwacht dat veel taxibedrijven in Berlijn zullen sjoemelen met de urenregistratie. „Chauffeurs krijgen alleen de uren uitbetaald waarin ze genoeg omzet maken. Dat wordt op papier gewoon aangepast”, denkt Gröger.

Vakbonden en regering verwachten dat het minimumloon hoe dan ook goed uitpakt voor Duitsland. Zij hebben hun hoop gevestigd op de betere economische vooruitzichten. Als de economie weer aantrekt vallen de negatieve effecten niet zo op.