Koploper Vasili Ivantsjoek is dezer dagen echt ‘Ivantsjoek’

Niet wereldkampioen Carlsen maar de vaak zo wisselvallige Vasili Ivantsjoek voert de ranglijst aan. De Oekraïner won al een keer in 1996.

Na vier ronden van het Tata Steel toernooi in Wijk aan Zee staat niet wereldkampioen Magnus Carlsen bovenaan en ook niet de nummer twee van de wereldranglijst Fabiano Caruana, maar de veteraan Vasili Ivantsjoek. Caruana volgt hem met een half punt achterstand, maar Carlsen staat met 2 uit 4 nog steeds in de middenmoot.

Ivantsjoek is 45 jaar. In 1991, en later nog een paar keer, stond hij tweede op de wereldranglijst. Hij won het toernooi in Wijk aan Zee, dat toen nog het Hoogovenstoernooi heette, in 1996.

In die tijd kwam een speler die de mooiste partij van de ronde had gewonnen na afloop naar de perskamer om die partij op een groot demonstratiebord toe te lichten. De séances van Ivantsjoek waren onvergetelijk.

Hij liet een variant zien en terwijl hij dat deed, kwam er een nieuw inzicht tot hem. Dan zweeg hij vele minuten lang, terwijl hij naar het plafond keek. Niet alleen hij, maar ook de journalisten waren muisstil, want het grote denken mocht niet verstoord worden. Na het lange zwijgen kwam dan toch een zet, en als Ivantsjoek die zet op het grote bord uitvoerde, was het alsof een priester ons voorging in een religieuze ceremonie.

Ivantsjoek was altijd wisselvallig. „De ene dag speelt hij als een doorsnee grootmeester, de volgende dag als Ivantsjoek’’, zei Kasparov eens. Hij is niet meer de schaakgigant van vroeger. Op de wereldranglijst is Ivantsjoek teruggevallen naar de 33ste plaats, maar nog steeds is hij een lieveling van het schaakpubliek, door zijn ideeënrijkdom en omdat hij geheel in zijn eigen wereld leeft.

Maandag en dinsdag speelde hij weer als Ivantsjoek. Zijn tegenstanders Loek van Wely en Maxime Vachier-Lagrave werden weggevaagd.

Een half punt achter Ivantsjoek staan Fabiano Caruana en de Chinees Ding Liren. Caruana moest maandag tegen Anish Giri alle zeilen bijzetten om het vege lijf te redden. Giri had al na 17 zetten een klein materieel voordeel: een kwaliteit tegen een pion. De stelling van Caruana was zo hecht dat Giri’s winstkansen klein waren, maar zelf liep Giri geen enkel gevaar en Caruana zou zich lang moeten verdedigen.

Het werd erg lang. Giri probeerde het vele uren, tot de 97ste zet, maar Caruana bezweek niet. De Nederlandse schaker staat met twee punten in de middenmoot.

Aan het begin van dit jaar had Magnus Carlsen gezegd dat hij 2015, het jaar waarin hij geen tweekamp om het wereldkampioenschap hoeft te spelen, zou gebruiken om meer te experimenteren. Het was een welkom geluid, want hij heeft zich de laatste jaren wel een erg droge en technische stijl aangemeten.

Toen Carlsen in de derde ronde van het Tatatoernooi van Radoslaw Wojtaszek had verloren, zei hij: „Er is niets tegen experimenteren, maar je moet dan wel goede zetten blijven doen.’’ Dat had hij in die partij niet steeds gedaan. Zijn openingskeuze – de Leningrader variant van het Hollands – is op topniveau ongebruikelijk, maar er is niet veel mis mee. Maar vervolgens gooide Carlsen zijn a-pion luchthartig ver naar voren naar een veld waar die pion simpel veroverd werd, en even later verloor hij een stuk. Of het door schaakblindheid kwam of een welbewuste poging was van de Noorse wereldkampioen om in een benarde positie als laatste redmiddel een chaos te creëren, was niet helemaal duidelijk. Wojtaszek hield het hoofd koel en won vrij simpel.

Dinsdag maakte Carlsen het een beetje goed door Loek van Wely te verslaan, die de partij ver onder zijn normale niveau speelde. Van de veertien deelnemers bezet Van Wely na vier rondes op dit moment de twaalfde plaats.

Zie diagram links

Radoslaw Wojtaszek - Magnus Carlsen, derde ronde

Zwart staat een pion achter en als hij op de koningsvleugel niets bereikt, zal wits a-pion beslissen. 28...De6 Dit kost een stuk, maar misschien was het een wanhopige poging om verwarring te zaaien. 29. g4 cxd4 30. Lxd4 Lxd4 31. exd4 e3 32. gxf5 gxf5 33. Pf1 exf2+ 34. Kxf2 Pe4+ 35. Ke1 Het lijkt of zwart nog aanvalskansen heeft, maar wit heeft alles onder controle. 35...Df6 36. Dd3 Txa4 37. Tb1 Dh4+ 38. Pg3 Kf7 39. Df3 Kg7 40. Df4 Dit dwingt dameruil af. Zwart had hier op kunnen geven. 40...Dxf4 41. Ph5+ Kf7 42. Pxf4 Pg5 43. d5 Kf6 44. Kf2 Ta3 45. Ld3 Ta2+ 46. Kg3 Ta3 47. Te1 Pe4+ 48. Kf3 Pg5+ 49. Ke3 Ta2 50. Te2 Ta3 51. Tf2 Pe4 52. Tf3 Zwart gaf op.