Hoorns veilinghuis breekt record

Geen 25.000 maar een verrassende 252.000 euro bracht een 90 jaar oud affiche op bij het kleine veilinghuis Van Sabben Poster Auctions in Hoorn. „Van de zenuwen stond een van de bieders te trillen op zijn benen”, zegt veilingmeester Udo Boersma.

Affiche voor de Parijse krant L’Intransigeant, in 1925 ontworpen door A.M. Cassandre. Onlangs in Hoorn geveild voor het recordbedrag van 252.000 euro.
Affiche voor de Parijse krant L’Intransigeant, in 1925 ontworpen door A.M. Cassandre. Onlangs in Hoorn geveild voor het recordbedrag van 252.000 euro. Van Sabben Auctions

Udo Boersma wist niet wat hij zag. De eigenaar van het in Hoorn gevestigde veilinghuis Van Sabben Poster Auctions kreeg afgelopen zomer een mailtje van een Nederlands instituut dat een deel van zijn subsidie was kwijtgeraakt. In een donkere hoek van een kelder lagen al decennia een paar honderd oude affiches opgeslagen. Waren de affiches misschien interessant om te verkopen?

Boersma was op dat moment druk met de facturen van de vorige veiling. Zoals altijd vroeg hij om een paar foto’s te mailen. Toen hij later het eerste fotobestand op zijn computerscherm opende, viel hij bijna om van verbazing. „Ik riep hardop: ‘Nee, dit zal toch niet.’” Een van de zeldzaamste ontwerpen van A.M. Cassandre, het affiche dat de beroemde Franse graficus in 1925 maakte voor de Parijse avondkrant L’Intransigeant. Boersma: „Een paar musea hebben een exemplaar, maar nog nooit was er eentje geveild. Echt een retezeldzaam ding.”

In elke veiling probeert Boersma wel een paar affiches van Cassandre aan te bieden, ook die voor zijn Nederlandse opdrachtgevers Droste, Gazelle-fietsen en Phillips. Maar het affiche voor de avondkrant was op 15 november het onbetwiste topstuk van de najaarsveiling. Na lang wikken en wegen had Boersma het een richtprijs van minimaal 25.000 euro meegegeven, voor een affiche al een fors bedrag. Boersma: „De nacht voor de veiling had ik goed geslapen, want ik had schriftelijke biedingen van 30.000 en 35.000 euro ontvangen.”

Op verzoek van twee Amerikaanse verzamelaars had Boersma het affiche minutieus gefotografeerd, zowel aan de voor- als achterkant. Een andere Amerikaan was speciaal naar Hoorn gereisd om live mee te bieden. Boersma: „Voor de veiling had hij gevraagd of hij even alleen bij het affiche mocht zijn. Van de zenuwen stond hij te trillen op zijn benen.”

Tijdens de veiling probeerde een Nederlandse verzamelaar concurrenten te overbluffen. Bij 33.000 euro deed de man een zogeheten jump bod: hij sloeg vele biedstappen over en bood ineens 100.000 euro. Boersma: „Daar keek ik wel even van op. Maar het werkte niet. Drie Amerikaanse verzamelaars aan de telefoon hadden het bedrag tien seconden later al naar twee ton opgestuwd.” Uiteindelijk ging het affiche, inclusief opgeld, voor het recordbedrag van 252.000 euro naar een Amerikaanse particulier.

Een ongekend succes voor Van Sabben, een van de zeven in affiches gespecialiseerde veilinghuizen in de wereld. Door dit opvallende resultaat staat het bedrijf „een stuk steviger op de affichekaart”, zegt Boersma. Oprichter Piet van Sabben, die het veilinghuis in 1999 van de hand deed, zat bij de opmerkelijke verkoop in de veilingzaal. „Met tranen in zijn ogen”, zegt Boersma.

De inbrenger, een instituut waarvan Boersma de naam niet mag noemen, kreeg na de verkoop van de eerste 150 affiches 2,5 ton overgemaakt. Oud-onderwijzer Boersma (55) hield zelf alleen al aan de transactie met het Cassandre-affiche „een bruto jaarsalaris” over. „Maar ik koop mijn kleren nog steeds bij C&A, hoor”, zegt hij er direct achteraan.

Op verzoek van een van de teleurgestelde Amerikaanse onderbieders nam Boersma na de veiling contact op met de twee Nederlandse musea die ook een exemplaar van het betreffende Cassandre-affiche bezitten. Of ze hun exemplaar wilde verkopen? De Amerikaanse verzamelaar bood 200.000 euro voor het affiche. Boersma ving bot.

In Nederland, zegt Boersma, zijn zo’n 35 musea en archieven met grote afficheverzamelingen. Vele daarvan zouden dubbele exemplaren graag willen verkopen, zegt hij. Maar de ethische code van de Museumvereniging, de zogeheten Leidraad Afstoting Museale Objecten, vormt een obstakel. Boersma: „De procedures zijn zo ingewikkeld en tijdrovend, daar ga je voor affiches die misschien 100 euro per stuk opbrengen niet aan beginnen.” Het zou goed zijn, zegt hij, als voor niet-unieke voorwerpen een aangepaste regeling komt.

Dat zou het einde kunnen betekenen van de „kruideniersmentaliteit” bij musea, zegt Boersma. Het museum met de grootste affichecollectie van Nederland zegde onlangs het abonnement op zijn veilingcatalogi op. Bij navraag leerde Boersma dat de conservator op de kleintjes moest letten. „Een besparing van welgeteld 56 euro per jaar. Gooi de kelders open en verkoop desnoods alleen de drie- en vierdubbele exemplaren. Dan zijn zulke onzinbesparingen niet nodig.”

Drie weken na de veiling stond het aankoopbedrag voor het Cassandre-affiche op zijn rekening. Dat is minder vanzelfsprekend dan het lijkt, zegt Boersma. „Veilinghuizen melden graag recordopbrengsten. Maar regelmatig laten de kopers het daarna afweten. Geen veilinghuis dat dat vertelt.”

Hoe vervoer je een kostbaar vel papier van 160 bij 120 centimeter naar de Verenigde Staten? In een koker van een tapijtrol. Boersma heeft het getest: daar kan je met vijf man op gaan staan zonder dat er deuken in komen. Om het uur keek hij daarna op de website van de transporteur, om te zien waar de rol zich bevond. Boersma: „Pas toen het pakket de volgende dag was afgeleverd ben ik pas gaan slapen.”