Deense Hamlet lijkt op ‘Borgen’

Regisseur Martin Tulinius maakt een wereldtournee met zijn versie van ‘Hamlet’. Hij kiest als eerste voor een vrouwelijk perspectief. „Gertrude trouwt terecht met de broer van de gedode koning.”

Hamlet en Gertrude (gespeeld door Caspar Phillipson en Charlotte Engelkes) : „The King is dead, long live the King.”
Hamlet en Gertrude (gespeeld door Caspar Phillipson en Charlotte Engelkes) : „The King is dead, long live the King.” Foto Miklos Szabo

‘Deze Hamlet is een huiskamerdrama”, zegt de regisseur Martin Tulinius. „Hier heeft moeder Gertrude het voor het zeggen. Zij heerst over het kasteel Elseneur dat behekst wordt door het spook van Hamlets vermoorde vader, de koning. Er is niets mis mee dat zij met de moordenaar trouwt. Het is zelfs een briljant idee. Het is fout haar af te schilderen als een boze heks.”

Opmerkelijke woorden van deze jonge regisseur die in het hedendaagse Deense theater geldt als een grote belofte. Tulinius (1967) leidt in Kopenhagen het avant-gardegezelschap Republique. In de eigen zaal ging in 2012 Hamlet in première, begeleid door de Britse cultband The Tiger Lillies. De voorstelling werd in Denemarken bekroond als het beste muziektheater van het jaar en maakt een wereldwijde tournee naar Mexico, Canada, Engeland en ook Nederland.

Tulinius herinnert zich goed de angst die hij voelde toen hun Hamlet in het National Theatre in Londen werd opgevoerd. „Het heilige der heiligen, elke toeschouwer heeft de tragedie wel honderd keer gezien. Maar het lukte”, aldus Tulinius. „Als een Deense acteur zegt ‘Something is rotten in the state of Denmark’, dan is dat toch anders dan dat een Brit dat zegt. Iedereen, ook in Engeland, ziet dan het regeringsdrama Borgen voor zich dat zich, net als Hamlet, afspeelt in een kasteel, Christiansborg Palace in Kopenhagen.”

Tulinius vervolgt: „Ik zie Hamlet als een donker, grimmig toneelstuk over moord en macht, waanzin, zelfs incest tussen moeder en zoon. De muziek van The Tiger Lillies met een donkere, decadente sfeer sluit hierbij aan.” Meteen in de eerste scène nemen de muzikanten de toeschouwers mee naar een nachtclub, waar iedereen danst. „The King is dead, long live the King”, zingt moeder Gertrude, gekleed in blote avondjurk. Het gezicht van zanger en accordeonist Martyn Jacques van The Tiger Lillies is zwart-wit geschminkt; hij is zowel clown en feestganger als doodgraver. De acteur die Hamlet speelt, Caspar Phillipson, maakt zijn entree en kijkt vol afgrijzen naar dit bizarre tafereel. Opzijn gezicht is de ontzetting af te lezen die hem bevangt als zijn grote liefde, moeder Gertrude, oom Claudius in extase omhelst. Jaloezie en wraakzucht vechten met elkaar.

Caspar Phillipson noemt zijn personage „extreem suïcidaal”. Phillipson is van Deens-Britse afkomst en beheerst moeiteloos het Shakespeareaanse Engels. „Hoewel de regie de politieke verwijzingen uit Hamlet heeft gesneden en de tragedie slechts tot vijf personages is teruggebracht, beschouw ik het stuk zeker als politiek geladen en van nu”, zegt Phillipson. „Het decor stelt de onneembare muur van een kasteel voor. Daarin kun je de Deense vesting Elseneur zien, maar de echte inspiratiebron is de façade van het regeringspaleis Christiansborg ofwel ‘the Castle’. Net als in Borgen zwaait in ons kasteel een vrouw de scepter. Koningin Gertrude is een trotse pauw die terecht trouwt met de broer van de gedode koning. Op die manier houdt ze geld, macht en grond bijeen. Bovendien is ze ervan overtuigd dat ze door haar huwelijk de troonopvolging van zoon Hamlet veilig stelt. Ze waarborgt bloedverwantschap. Het is voor het eerst dat deze opvatting in een hedendaagse Hamlet aan de orde komt.”

Ook nieuw in deze Hamlet is de innige liefde tussen Ophelia en Hamlet. In een wondermooie scène zweeft het liefdespaar op een schommel heen en weer. Volgens Tulinius krijgt Ophelia in de gangbare uitvoeringen te weinig contour: „Ze is verliefd. Hamlet wijst haar af. Ze wordt gek en pleegt zelfmoord. Dat is alles. Maar er is meer. Onze Ophelia is een jonge actrice van net achttien. Ze droomt van een gelukkig leven met Hamlet; zij als mooie jonge prinses en hij de jonge prins van het rijk. Maar Hamlet is onberekenbaar en roept haar toe dat ze ‘in het klooster moet’. Onze Ophelia laat zien dat haar zelfmoord voortkomt uit de fragiliteit van de jeugd.”