Blair wordt nu ook gewantrouwd om de Noord-Ierse vrijgeleiden

Britse oud-premier moet zich verantwoorden voor exit paramilitairen.

Foto AP

Veel goeds kan Tony Blair in de ogen van velen niet meer doen sinds de Britse inval in Irak. Maar aan zijn inzet voor vrede in Noord-Ierland werd niet getwijfeld. Tot vorig jaar bekend werd dat 187 katholieke paramilitairen brieven hadden gekregen van de Britse regering waarin hun werd verzekerd dat ze niet zouden worden vervolgd.

Gisteren moest Blair zich verantwoorden voor een wantrouwige Lagerhuiscommissie voor Noord-Ierland. Onder sommige parlementariërs en slachtoffers van de bloedige burgeroorlog in Noord-Ierland bestond het idee dat er een samenzwering was tussen Blair en Sinn Féin met als doel dat IRA-moordenaars nooit terecht zouden staan. Een groot deel van de 3.600 moorden uit de zogenoemde Troubles is nooit opgelost.

De woede over de vrijgeleiden is groot. Allereerst omdat daardoor het proces tegen John Downey nietig werd verklaard. Hij wordt ervan gedacht in 1982 een aanslag te hebben gepleegd op de wisseling van de wacht in Hyde Park in Londen. Maar in de rechtbank liet Downey vorig jaar opeens een vrijgeleide brief zien uit 2007. Blair bood – net als David Cameron eerder – zijn excuses aan. De zaak-Downey was „een grove vergissing”: „Ik neem alle verantwoordelijkheid daarvoor op me.”

Maar voor het versturen van andere vrijgeleiden maakte hij geen excuses. Blair wees erop dat de brieven alleen werden verstuurd aan wie niet werd gezocht. „Zonder zou er geen vrede in Noord-Ierland zijn geweest.” En: „We worstelden om Sinn Féin aan de onderhandelingstafel te houden. Ik kan het achteraf niet zeker weten, maar toen had ik het gevoel dat ze waren weggelopen als dit niet was geregeld.”

De commissie bleef wantrouwend. Met name de woordenwisseling met Ian Paisley jr., zoon van de wijlen dominee, was heftig en persoonlijk. Paisley beschuldigde Blair ervan dat zijn vriendschap met Sinn Féin-partijleider Gerry Adams voorrang had gekregen en er een „onsmakelijke deal” was gesloten. Een geïrriteerde Blair ontkende en antwoordde: „Als jij in mijn stoel had gezeten…”

Blair ontkende ook dat de brieven een geheim waren, wat eind vorig jaar werd bevestigd door een justitieel onderzoek naar de vrijgeleiden. Maar David Trimble, de oud-premier van Noord-Ierland, vertelde de Lagerhuiscommissie dat hij nergens van wist. Ook de huidige premier, Peter Robinson, wist niets over de brieven, en dreigde zelfs met opstappen. Blair zei: „Het was niet zo dat we besloten dat we dit aan niemand zouden vertellen, de focus lag ergens anders.”

De oud-premier probeerde duidelijk te maken dat de brieven onderdeel waren van een groter geheel. „De terreur waarmee u en ik iedere dag wakker werden, daar wilde ik een einde aan maken. (...) Ik kon iets doen om toekomstige doden te voorkomen.” Hij wist de argwaan niet weg te nemen.