Architectuur in het digitale tijdperk: kolossale QR-codes

Bernard Hulsman bespreekt

architectuurontwerpen die op

elkaar lijken. Vandaag: pixelarchitectuur.

De nu bijna voltooide Crystal Towers van Henning Larsen in Riad (Saoedi-Arabië).
De nu bijna voltooide Crystal Towers van Henning Larsen in Riad (Saoedi-Arabië). Beeld Henning Larsen Architects

‘Architectuur is de tijdgeest vertaald in ruimte”, is een bekende uitspraak van de Duitse übermodernist Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969). In het postmoderne tijdperk zal niemand meer zulke grote woorden gebruiken. Maar veel architecten vinden wel nog altijd dat hun werk ‘eigentijds’ moet zijn. Daarom zijn pixels, zoals de kleinste eenheden heten waaruit digitale beelden zijn opgebouwd, nu alweer een paar jaar in de mode in de architectuur. Wie pixelarchitectuur maakt, laat zien dat zijn werk stevig is geworteld in het digitale tijdperk.

Twee hoofdvormen kent de pixelarchitectuur. Soms zijn pixelgebouwen deels of zelfs helemaal opgebouwd uit kleine, verspringende dozen. Hiervan is het nu in aanbouw zijnde Stadskantoor in Rotterdam, ontworpen door Rem Koolhaas/OMA, een mooi voorbeeld. Maar vaak gaat pixelarchitectuur niet verder dan geinige gevels van vierkante plaatjes van metaal of kunststof in verschillende kleuren en patronen. Als de kleuren zijn beperkt tot zwart en wit, zien veel pixelgevels eruit als kolossale QR-codes.

Als een mode wijdverbreid is, gaan ontwerpers om hun werk te onderscheiden van dat van talloze anderen variaties op de oorspronkelijke mode verzinnen. In dit stadium is de pixelarchitectuur nu gekomen.

Onlangs hebben twee bekende architectenbureaus, Mecanoo uit Nederland en Henning Larsen uit Denemarken, tegelijkertijd een bijna eendere variatie op de QR-codegevels toegepast: ruitjesgevels. In zowel het nieuwe Hilton-hotel van Mecanoo op Schiphol als de nu bijna voltooide Crystal Towers van Henning Larsen in Riad (Saoedie-Arabië) zijn pixelvierkantjes veranderd in pixelruitjes.

Natuurlijk zijn de pixelruitjes van Mecanoo en Larsen niet precies dezelfde – nauwe verwanten zijn immers nooit klonen. Zo zijn de ruitjes in de gevels van de Crystal Towers gemaakt van twee driehoeken en zijn die van het Hilton ongebroken. Ook heeft het gebouw van Mecanoo grijze pixels, terwijl dat van Henning Larsen alleen witte en glazen ruiten heeft. Maar de verschillen vallen in het niet bij de overeenkomsten. Zowel op Schiphol als in Riad zijn kleine ruiten aaneengeschakeld tot schuine banden, haken en grote ruiten en vormen zo levendige, dynamische pixelgevels.