Waarschuwing: dit artikel bevat een spotprent

Bijgesneden foto van AP uit 2012 met hoofdredacteur 'Charb' van Charlie Hebdo. Hij houdt een uitgave van het weekblad omhoog waarop de profeet Mohammed te zien is.
Bijgesneden foto van AP uit 2012 met hoofdredacteur 'Charb' van Charlie Hebdo. Hij houdt een uitgave van het weekblad omhoog waarop de profeet Mohammed te zien is. Foto AP / Michel Euler

Een waarschuwing bij een artikel waar een spotprent van de profeet Mohammed in staat. Dat valt, zeker na de aanslagen op Charlie Hebdo van vorige week, op. Laf vinden sommigen. Of juist: een belediging voor moslims. Waarom zijn sommige media terughoudend met de publicatie van bespottende cartoons?

Een prominent voorbeeld van vanochtend was het artikel van The Guardian over de cover van de nieuwe editie van Charlie Hebdo: First cover since terror attack depicts prophet Muhammad . Met helemaal bovenaan de tekst:

warning

Even voor de duidelijkheid. Het gaat over deze cover, gisteravond de wereld ingestuurd door de krant die nu de redactie van Charlie Hebdo herbergt:

Twitter avatar libe Libération Mahomet en une du «Charlie Hebdo» de mercredi http://t.co/2JGWBH2Qpz http://t.co/1AzjFiFvmL

NRC publiceert de cartoon vandaag wel. “Wij vinden het normaal dat we de cover afdrukken van het blad waar het nieuws over gaat”, zegt hoofdredacteur Peter Vandermeersch:

“Zeker na het drama van afgelopen week. Persvrijheid is ook het recht om te provoceren en te kwetsen. Dat hoef je niet te doen, maar het moet wel kunnen. Charlie Hebdo bewaakt die grens.”

De waarschuwing van The Guardian bleef niet onopgemerkt. De één vond het een belediging voor moslims. Weer anderen vonden het laf of een ondermijning van de vrijheid van meningsuiting.

Twitter avatar KustawBessems Kustaw Bessems Die waarschuwing is de grootste belediging van moslims denkbaar. http://t.co/iunsDbwOC4
Twitter avatar KustawBessems Kustaw Bessems ‘Niet scrollen, moslims. Níet doen. Nee nee, NIET SCROLLEN!!! … Oooh, nu heb je een pláátje gezien. We hadden zo gewaarschuwd.’ #guardian
Twitter avatar LamyaeA Lamyae Bizar. The Guardian plaatst een waarschuwing boven artikel over nieuwe cover Charlie Hebdo: http://t.co/SV0FQso7Hh http://t.co/m2IUUKT7oQ
Twitter avatar JonHolb Jon Holbrook The Guardian undermines free speech by legitimising offence-taking with this warning:
http://t.co/FHvepPFVGc http://t.co/ebTjrmbf3l
Twitter avatar LamyaeA Lamyae De BBC publiceert de nieuwe Charlie Hebdo cover ook niet. Omschrijft het alleen. http://t.co/rrgOmouTAP

Direct na de aanslagen maakte Buzzfeed al een overzicht van media die de cartoons niet of aangepast publiceren, en sprak met woordvoerders van verschillende bedrijven.

Twitter avatar Yair_Rosenberg Yair Rosenberg How the terrorists win: @Telegraph is now blurring the cover Mohammed cartoon of #CharlieHebdo in its reporting http://t.co/DffGzIrQZI

Een woordvoerder van The New York Times legde uit dat de krant geen materiaal publiceert dat opzettelijk religieuze gevoelens kwetst. Omschrijven is genoeg, besloten de redacteuren:

“After careful consideration, Times editors decided that describing the cartoons in question would give readers sufficient information to understand today’s story.”

Opzettelijk provocerend

Persbureau AP koos ervoor om na de aanslag bij het satirische weekblad alleen foto’s aan te bieden waar cartoons van de profeet Mohammed niet volledig op te zien zijn. Ook hier zei een woordvoerder dat het al langer het beleid is om geen “opzettelijk provocerend materiaal” te verspreiden.

De “Angelsaksische lauwheid” heeft een reden, schrijven onze correspondenten Titia Ketelaar (Verenigd Koninkrijk) en Guus Valk (Verenigde Staten).

Ook de Britten en de Amerikanen beschouwen vrijheid van meningsuiting als heilig, en bespotten mag. Maar niet zonder de sociale verantwoordelijkheid niet te ver te gaan. In het Verenigd Koninkrijk is schofferen bovendien strafbaar. In de VS bestaan geen blasfemiewetten, maar zijn media uiterst voorzichtig met het beledigen van religies.

En deels komt de zelfcensuur voort uit de vrees voor de eigen veiligheid, zegt Ketelaar. Ze wijst onder meer op het commentaar van de hoofdredacteur de Jewish Chronicle, vorige week:

Twitter avatar stephenpollard Stephen Pollard Easy to attack papers for not showing cartoons. But here’s my editor’s dilemma. Every principle I hold tells me to print them. But 1/2
Twitter avatar stephenpollard Stephen Pollard what right do I have to risk the lives of my staff to make a point? 2/2

Het ontbreken van de spottende cartoons mag dan nu erg opvallen, het is op zich geen nieuw fenomeen. In 2005 was een Welshe studentenkrant de enige Britse publicatie die een omstreden Mohammed-cartoon van het Deense dagblad Jyllands-Posten publiceerde.

Toen politicus Maajid Nawaz vorig jaar een tekening tweette getiteld Jesus and Mo (twee stokfiguurtjes die ‘hallo’ zeggen) hielden zowel BBC als Channel4 een discussie over de ophef die dit veroorzaakte – zonder de cartoon helemaal te laten zien. Britse integratie betekent tolerantie voor elkaars eigenaardigheden, hoe excentriek je die ook vindt.

Volgens Guus Valk is de afwezigheid van Obama of een ander hooggeplaatst figuur afgelopen zondag bij de mars van nationale eenheid in Parijs typerend voor de Amerikaanse houding.

Obama veroordeelde de aanslag op Charlie Hebdo wel, en in februari wordt een (steeds uitgestelde) terreurconferentie georganiseerd. Maar het Witte Huis vermeed stellingname over de vrijheid van meningsuiting, en houdt afstand van Hollande.

Lees morgen in NRC Handelsblad het stuk van Titia Ketelaar en Guus Valk over de Angelsaksische zelfcensuur.