Tegen terreur zijn maar weinig maatregelen echt doelmatig

Een tandje erbij en een schepje erop – dat was de vrij vage reactie van minister Opstelten (Justitie, VVD) deze week op de onvermijdelijke vraag naar een ‘beleidsreactie’ op de terreuraanslagen in Parijs. Opstelten verwees naar het Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme uit augustus. Vandaag zou de Kamer er nog eens over debatteren.

Omgaan met gevaar en risico is voor de burger niet makkelijk – nerveuze media vragen om ‘maatregelen’ en wekken zo de indruk dat die inderdaad kunnen helpen. Dat is niet zo, of maar in beperkte mate, gezien de aard van terreur. Maar dat kan niet hardop gezegd worden. Derhalve adviseren de autoriteiten de burger ‘gewoon’ het eigen leven te leiden, ‘alert’ te zijn en niet in paniek te raken. Keep calm and carry on dus. Ooit een Brits adagium in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Meer zit er inderdaad niet op. Tenminste, zolang we geen samenleving willen die geheel uit poortjes, camera’s, microfoons, databases en fouillerende agenten bestaat.

Het belangrijkste voorstel uit het actieprogramma is nog niet bij de Kamer ingediend – de bevoegdheid voor de minister om jihadgangers met dubbele nationaliteit het Nederlanderschap af te nemen. Zoals de overheid nu rijbewijzen intrekt, zij het tijdelijk. En altijd met rechterlijke toetsing achteraf. Omdat dit alleen die jihadgangers die toevallig twee nationaliteiten hebben betreft, is het een discriminerende maatregel in vergelijking met jihadgangers met één (Nederlandse) nationaliteit die nooit afgenomen kan worden. In het Nederlands Juristenblad is het plan als overhaast betiteld en een verkeerd gebruik van nationaliteitsrecht. Strafrecht volstaat.

Over het ‘reisregister’, ook wel gekarakteriseerd als het ‘nationale vakantieregister’ is al wel in de Kamer gesproken. Maar dan vooral in kritische zin. En terecht. De volksvertegenwoordiging heeft geen zin in een sluitende boekhouding waarin de in- en uitreisbewegingen van iedere Nederlander worden opgeslagen. Dit om eventueel ‘verdachte’ reispatronen achteraf te kunnen vaststellen.

Opstelten mikt nu op een systeem dat het mogelijk maakt om gericht alleen naar verdachten te zoeken in bestaande reisgegevens. Een Europese database van alle reisgegevens van en naar de Unie zou dergelijke gerichte controles effectiever moeten maken. Daarmee lijkt een belangrijk bezwaar te zijn ondervangen. Ook zouden internetaanbieders voortaan zonder veel omhaal jihadistische informatie van websites moeten blokkeren.

Bij alle plannen geldt dat van het nut ervan geen overspannen verwachtingen gekoesterd mogen worden. Het wezen van terreur is immers dat het onverwacht is, ideologisch gedreven, zeer gewelddadig, gericht op opportunistische doelen en op angst aanjagen.