Republikeinen krijgen Obama toch niet klein

Wat is meerderheid in het Congres waard voor Grand Old Party?

Aan de zijde van zijn vrouw wordt Mitch McConnell beëdigd als meerderheidsleider in de Senaat door vicepresidentBiden.
Aan de zijde van zijn vrouw wordt Mitch McConnell beëdigd als meerderheidsleider in de Senaat door vicepresidentBiden. Foto AFP

De Republikeinen hebben de macht op het Capitool terug, maar wat stelt die macht voor? Op papier ziet het er prachtig uit voor de Grand Old Party. Sinds het aantreden van het nieuwe Amerikaanse Congres, anderhalve week geleden, heeft de partij een meerderheid in de Senaat én het Huis van Afgevaardigden. „We zorgen dat Washington weer gaat draaien”, zei de meerderheidsleider in de Senaat, Mitch McConnell. Hij bedoelt: we gaan doen wat Obama altijd heeft tegengehouden, en terugdraaien wat Obama heeft bereikt.

Daadkracht, om te beginnen met de omstreden Keystone XL-oliepijpleiding. Obama aarzelt over de aanleg van de omstreden leiding voor ruwe olie van Canada naar Texas, en de Democraten in de Senaat hebben het project tot nu toe altijd kunnen tegenhouden. Nu wordt dat lastiger: het Huis van Afgevaardigden stemde vrijdag al in met de aanleg, en de Senaat zal waarschijnlijk ook snel instemmen. De Republikeinen hebben 54 van de honderd zetels, en vonden gisteren een paar opstandige Democraten om een stemming mogelijk te maken (daarvoor zijn zestig stemmen nodig). Keystone XL zou tienduizenden banen opleveren, maar het Witte Huis vreest de milieugevolgen.

Obama dreigt met een veto

Deze stemming zal de toon zetten voor de komende twee jaar in Washington. De Republikeinen zullen het project goedkeuren, waarna Obama het met een veto blokkeert. Dat kondigde zijn woordvoerder, Josh Earnest, eerder al aan. Tot nu toe gebruikte hij zijn veto slechts twee keer, voor onbelangrijke zaken. Er was ook weinig reden toe, want de Senaat knapte het werk voor hem op. Obama zal nu meer op Bill Clinton gaan lijken, die beslissingen van een vijandig Congres 37 keer met een veto tegenhield.

De Republikeinen zullen vooral proberen Obama’s resultaten terug te draaien. Maar dat is niet eenvoudig. Neem het gehate zorgstelsel, bijgenaamd Obamacare. De Republikeinse meerderheid in het Huis heeft de afgelopen jaren meer dan vijftig keer geprobeerd het stelsel te verbieden, maar nooit werkte de Senaat mee.

Nu ze de Senaat ook beheersen, is totaal verbieden evenmin aan de orde. Mitch McConnell heeft een andere strategie: hij wil de wet veranderen. Zo wil hij de definitie van het begrip ‘werkweek’ aanscherpen. Ook wil hij de belasting voor bedrijven verlagen. Het klinkt allemaal een stuk minder stoer dan de ‘Repeal and replace’-mantra van de afgelopen jaren, toen Republikeinen deden alsof ze Obamacare wel even zouden terugdraaien. McConnell weet dat Obama zoiets zou tegenhouden. Bovendien hebben het afgelopen jaar bijna 6,5 miljoen mensen een verzekering gekregen. Helemaal afschaffen kan bijna niet meer.

Immigratiehervorming zal hét gevecht worden in Washington. Obama wil een groep van circa negen miljoen illegale migranten een kans bieden op permanent verblijf. De Republikeinen zullen er alles aan doen dit tegen te houden. Obama is hen ook hier een stap voor: hij kan per decreet regeren, en zonder toestemming van het Congres handelen. De Republikeinen hebben nog twee kansen. Ze hebben greep op de budgetten, en kunnen hervorming zo saboteren. Eind februari moet het nieuwe budget voor het ministerie van Binnenlandse Veiligheid rond zijn. Dit ministerie werd gevormd na 9/11, maar gaat ook over migratie. Stopzetting van het budget kán, en zou een doodsteek voor Obama’s immigratieplannen zijn. Maar geen Republikein staat te trappelen om Homeland Security op te offeren.

Een tweede route is de gang via de rechter. Sommige Republikeinen zeggen dat Obama’s migratieplannen illegaal zijn, en zoeken naar manieren om via een federale rechtbank gelijk te krijgen. Hetzelfde deden de Republikeinen in het Huis (doorgaans activistischer dan de senatoren) met Obamacare: in november klaagden ze Obama aan bij een federale rechtbank. De voorzitter van het Huis, John Boehner, zei: „Als de president zijn eigen wetten schrijft, kunnen toekomstige presidenten alles doen wat ze willen.” Als Obama voor zijn migratieplannen naar het decreet grijpt, zien de Republikeinen een kans om Obama via de rechter te temmen.

Ambitieuzer dan afgelopen jaren

Obama verloor de verkiezingen en moet zijn laatste twee jaar samenwerken met een Republikeinse overmacht. Toch lijkt hij er nog weinig last van te hebben. Obama ontvouwt deze weken een agenda die veel ambitieuzer is dan de afgelopen paar jaar. Hij sloot een klimaatdeal met China, bereikte een akkoord met Cuba en kondigde gisteren aan het hoger onderwijs goedkoper te maken.

De Republikeinen zijn intern verdeeld. John Boehner werd vorige week herkozen als Huis-voorzitter, maar met de zwaarste interne oppositie sinds ruim 150 jaar. Doordat 25 conservatieven weigerden op de ‘gematigde’ Boehner te stemmen, kwam hij nog bijna in de problemen. De Republikeinen hebben de zetels, maar missen de eenheid om het Obama meteen moeilijk te maken.