‘Er waren 18.000 mensen op de Dam’

Dat zei de politie tijdens de demonstratie voor Charlie Hebdo in Amsterdam

illustratie martien ter veen

De aanleiding

Mensen tellen is niet makkelijk, kijk maar naar de schattingen van de Mars van de Republiek in Parijs afgelopen zondag. Volgens de Franse politie liepen er twee miljoen mensen mee, de organisatoren kwamen uit op 800.000. Zagen de organisatoren 1,2 miljoen mensen (dat is ongeveer twee keer de bevolking van Rotterdam) over het hoofd? Of zag de politie dubbel?

In Nederland gingen donderdag ook duizenden mensen de straat op na de aanslag op Charlie Hebdo. „Jullie zijn met 18.000”, zei presentatrice Soundos El Ahmadi op het podium waarop vlak daarna premier Rutte de menigte toesprak. Dat getal had ze van een politieagent, twittert ze naar ons. 18.000 mensen, hoe kwam de politie erbij?

Waar is het op gebaseerd?

De politieagent die de schatting deed is niet bereikbaar, maar de Amsterdamse politie kan wel vertellen hoe het getal tot stand kwam. Dat ging zo: eerst werd de mensenmassa geschat die op de Dam was voordat daar de stoet aankwam die via het Franse consulaat liep. De mensen op het plein werden geteld „door een fysiek raster over het plein te leggen”, zegt woordvoerder Rob van der Veen. Oftewel, staan er twee mensen op een vierkante meter? Vier? Door de dichtheid per vierkante meter in te schatten, komt de politie tot een berekening voor het hele plein. „Bij vier is het druk”, aldus Van der Veen.

Ondertussen werd de grootte van de stoet geschat. Hoe lang is die? Hoe breed? Hoeveel ruimte zit er tussen de mensen? Dat werd geschat „door de collega’s die erbij waren”, zegt Van der Veen.

De politie telde de stoetgangers op bij de mensen op het plein. Resultaat: 18.000 demonstranten op de Dam toen om 19.15 uur de toespraken begonnen.

En, klopt het?

We gaan ze gewoon tellen. Fotograaf Piet van der Meer maakte voor persbureau Novum een foto vanuit een etage boven de H&M, aan de zijde van het plein. De speeches waren toen net begonnen. Op de foto is weliswaar niet de hele Dam te zien, maar wel het drukste deel, recht voor het paleis, waar het podium met de sprekers voor stond.

Met Google Earth berekenen we hoeveel we van het plein op de foto zien: ongeveer 4.800 vierkante meter. De totale omvang van het plein is ongeveer 11.500 vierkante meter. We zien dus ruim 40 procent.

Nu gaan we tellen. Op de foto van Van der Meer zijn de hoofden in de menigte prima te zien als je hem op groot formaat uitprint. Die in de verte, tegen de Madame Tussauds, zijn wat lastiger te herkennen. Misschien dat we hier en daar een kind over het hoofd zien, of een stel dat elkaar omhelst als één tellen. In totaal tellen we 4.868 hoofden op het plein. Laten we daar 5.000 van maken, dan zitten de kinderen en stelletjes er ook in.

Zou de rest van het plein net zo vol staan als het deel op de foto, dan kom je uit op: 5.000 x 100 / 40 = 12.500 mensen op de Dam. Maar de rest van het plein staat niet vol. Op foto’s die tijdens de toespraken zijn gemaakt en op Twitter verschenen, blijkt dat de mensenmassa ongeveer ophoudt bij het Nationaal Monument. Dat wordt bevestigd door verslaggevers van nrc.next die aanwezig waren. Er waren dus veel minder dan 18.000 mensen op de Dam. Het waren er zelfs minder dan 12.500.

Past het wel, 18.000 mensen op de Dam? Bij dodenherdenking geeft de politie zelfs schattingen van 20.000 mensen door. Ook bij de lawaaidemonstratie na de dood van Theo van Gogh in 2004 ging de politie uit van 20.000 mensen.

We pakken de foto’s van dodenherdenking en de lawaaidemonstratie erbij. Daarop staan mensen inderdaad dichter op elkaar dan afgelopen donderdag, toen de meesten nog makkelijk een stap vooruit konden zetten, getuige de foto’s. Dus drukker kan zeker.

Conclusie

De politie in Amsterdam maakte een verkeerde inschatting over het aantal mensen op de Dam na de aanslagen in Parijs. De politie ging uit van 18.000 mensen, maar het waren er niet meer dan 12.500, blijkt als je de mensen op de foto gaat tellen. De stelling is dus onwaar.

Ook een bewering die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt