De grondleggers van dance bewegen niet

Kraftwerk is de grondlegger van de elektronische muziek. Vanaf vrijdag staat de invloedrijke Duitse band acht dagen in Paradiso. In 1976 stond Kraftwerk er ook. Toen werd er niet gedanst.

Kraftwerk tijdens een optreden in Burgtheater Wien vorig jaar, in Wenen.
Kraftwerk tijdens een optreden in Burgtheater Wien vorig jaar, in Wenen. Foto Boettcher

Een legendarische status hebben ze inmiddels: de band Kraftwerk was de eerste groep die puur elektronische muziek maakte en zo de inspiratie werd voor stromingen als dance en hiphop, en uiteenlopende artiesten als Björk, New Order en Hot Chip. Ook in het toneelbeeld van de nieuwe ster Stromae, met de muzikanten opgesteld achter een lessenaar, is de statische esthetiek van Kraftwerk te herkennen.

Internationaal is de belangstelling voor de concertreeks ‘Catalogue 12345678’, door de band als ‘conceptuele performance’ aangeduid, dan ook groot. Acht avonden zullen de Duitse elektronicapioniers, actief sinds 1970, optreden in Paradiso en lp’s uitvoeren als ‘Autobahn’ (1974), ‘Radio-Activity’ (1975) en ‘Tour de France’ (2003). En net als in Londen, waar de shows te zien waren in Tate Modern, en New York (in het MoMA), waren de optredens in Amsterdam razendsnel uitverkocht.

Het is niet voor het eerst dat Kraftwerk in Paradiso aantreedt. De eerste keer was zaterdag 11 september 1976. Kraftwerk stond toen op de rand van het sterrendom. In 1974 hadden ze wereldwijd een hit met het hypnotiserende ‘Autobahn’; David Bowie noemde Kraftwerk de reden dat hij van Los Angeles naar Duitsland was verhuisd.

Kraftwerk-oprichter Ralf Hütter herinnert zich het concert in Amsterdam als ‘gedenkwaardig’, omdat het de eerste keer was dat ze de nieuwe track ‘Trans-Europe Express’ uitvoerden – het is de vraag hoe die avond in Paradiso verliep. Stroomde het alerte Nederlandse publiek massaal toe? Kreeg Kraftwerk de ontvangst die het verdiende?

Het ging toen slecht met Paradiso

De voortekenen voor het optreden waren ongunstig. Paradiso verkeerde in benarde omstandigheden, 1976 was een muzikaal niemandsland tussen hippie en punk. Paradiso, nu een internationaal gerenommeerde popzaal, leed onder toeloop van toeristen die vooral kwamen om drugs te gebruiken. Het semi-communistische bestuur was onderling verdeeld, het gebouw werd bedreigd door sloop.

Huib Schreurs, directeur in 1976, vermoedt dat hij de Duitse band zelf had geboekt. „Als een groep zich aandiende, belde ik een rondje langs verkopers van platenwinkels en vroeg hoeveel man ze zouden trekken. Als dat goed klonk, kon ik ze betalen. Nederlandse bands gaven we rond de 1.000 gulden, een buitenlandse band het dubbele.”

In 1976 waren de vloeistofdia’s en Perzische tapijten net uit Paradiso verwijderd. Het interieur van de grote zaal was ongeveer zoals nu, behalve dat her en der losse blokken stonden. „Op rustige avonden, en die waren er nogal eens, lagen daar mensen op te slapen”, zegt Schreurs.

Misschien lag het aan het weer, of aan iets anders, er waren weinig bezoekers die avond in september. Eddy Tutuarima was er wel. Tutuarima, werkte in de jaren zeventig achter de bar in Paradiso en verkocht broodjes aan het vaak stonede publiek. „Ik was fan, als enige van het personeel”, zegt hij. „Ik herinner me dat verder niemand belangstelling had. Hun synthetische sound sprak me aan, en hoe ze eruitzagen: in pak achter een synthesizer. Dat was niet eerder vertoond.” Bij het optreden waren zo’n driehonderd mensen, schat Tutuarima. En anders dan hun huidige reputatie als grondleggers van de dance zou doen vermoeden: het publiek stond stil.

„De aanwezigen waren verbijsterd, alsof ze niet durfden te bewegen. Waarschijnlijk doordat de vier daar op het podium ook stil stonden. Als etalagepoppen”, zegt Tutuarima. „Later, in de punktijd, werd in Paradiso gehost en met bier gegooid. Maar bij Kraftwerk bewogen we niet. Hoewel ik de muziek wel opwindend vond.”

Eleanore Hamaker werkte destijds in een platenzaak en ging naar elk concert. „Ik vond Kraftwerk een verademing. Het was een slappe tijd, je had vooral Amerikaanse West Coast-muziek en optredens in Ahoy van The Eagles of Pink Floyd. Allemaal groot en commercieel. Rond ’76 voelde je dat er iets nieuws te gebeuren stond. En inderdaad, het kwam uit verschillende hoeken, met punk, new wave, en elektronische muziek, waarvoor Kraftwerk het voorwerk had gedaan.”

Op YouTube staat een audioregistratie van dat eerste optreden in Paradiso. Opvallend is dat de band ruim 37 jaar geleden nauwelijks anders klonk dan nu. Uit deze registratie is op te maken wat Kraftwerk uiteindelijk zou blijken te zijn: het verleden van onze toekomst.