De bond die zelden staakt stopt daarmee

De Unie fuseert niet met CNV en zweert staken en harde acties (bijna) af. Waarom zou een vakbond dat doen?

De Unie nam vorig jaar deel aan zes stakingen, zoals bij Holland Casino en Akzo- Nobel.
De Unie nam vorig jaar deel aan zes stakingen, zoals bij Holland Casino en Akzo- Nobel. Foto ANP

De Unie is al twee dagen in het nieuws. De vakbond voor middelbaar en hoger personeel (ruim 50.000 leden) blijkt na anderhalf jaar onderhandelen toch niet te gaan fuseren met vakcentrale CNV (300.000 leden).

En gisteren maakte De Unie, goed vertegenwoordigd in de financiële wereld en op Schiphol, bekend in principe te stoppen met staken. De bond wil „positieve campagnes” gaan voeren voor banen en arbeidsvoorwaarden, zegt voorzitter Reinier Castelein (36). Zes vragen.

1 Waarom gaat de fusie niet door?

Beide partijen wilden vanochtend inhoudelijk nog niet reageren, maar volgens het CNV is het De Unie die niet meer wil, zegt Arend van Wijngaarden, voorzitter van CNV Vakmensen. Volgens het Financieele Dagblad weigert De Unie zich ondergeschikt te maken aan het grotere CNV en is de christelijke signatuur van het CNV voor De Unie een probleem. Castelein wilde vanochtend alleen ontkennen dat De Unie uit geldnood toenadering tot het CNV zocht.

2 Waarom stopt De Unie met staken?

Staken is passé, zei Castelein gisteren. „Het gaat terug tot de oude strijd tussen arbeid en kapitaal, dat is klets binnen de moderne arbeidsverhoudingen.” Burgers en consumenten hebben er volgens De Unie last van – denk aan de acties van schoonmakers en geldtransporteurs. Staken heeft verder „beperkt resultaat” of zou zelfs tot „negatievere gevolgen” voor werknemers leiden, terwijl het „veel geld” kost. Castelein: „Boze tongen zeggen dat we stoppen omdat de ‘stakingskas’ leeg is, maar dat is niet zo.”

3 Hoeveel staakte De Unie eigenlijk?

Weinig, naar FNV-maatstaven dan. Vorig jaar staakte de bond zes keer, zoals bij Holland Casino en AkzoNobel. „De Unie is van oudsher tégen staken”, vertelt Sjaak van der Velden, gepromoveerd op de Nederlandse stakingsgeschiedenis. De Unie ontstond in 1972 als bond voor beambten met goede salarissen. Hij deed destijds niet mee aan de nivelleringsstrijd ‘geen procenten, maar centen’ van de industriebonden, want dat zou leden kosten. De Unie splitste zich af en ging in 1974 op in de nieuwe Vakcentrale voor Middengroepen en Hoger Personeel (MHP) die zich vervolgens neutraal opstelde.

4 Waarom stoppen ze met staken als ze dat al nauwelijks deden?

„Of waarom maken ze het bekénd?”, zegt Paul van der Heijden, hoogleraar internationaal arbeidsrecht. „Staken is een recht. Je kunt er ook geen gebruik van maken, terwijl je het wel als drukmiddel achter de hand houdt.” Dat doen we ook, zegt Castelein. De voorzitter van De Unie wijst op de speelruimte in het persbericht: „Er blijft altijd een klein clubje werkgevers dat het spel niet netjes speelt, maar het gros verdient gewoon een constructieve gesprekspartner”, staat er.

Na het afketsen van de fusie met CNV, zou de vakbond zich willen profileren als een redelijke anti-stakingsbond om het ledenverlies tegen te gaan. Castelein zegt niet te geloven in polonaises op het Malieveld, maar in argumenten. Hij is de jongste Unievoorzitter ooit en wil vernieuwen – ook de relatie met werkgevers. „We zijn volgens mij de eerste bond die trending topic is”, zei hij.

5 Heeft staken nauwelijks effect, zoals De Unie zegt?

Historisch gezien is de kans op winst één op drie. Van der Velden heeft een database met 15.000 stakingen sinds 1372. Bijna evenveel acties zijn gewonnen en verloren als geschikt. De „langste staking” bij AkzoNobel (61 dagen) bijvoorbeeld, waar De Unie aan meedeed, eindigde in november met nauwelijks resultaat. Maar de grote schoonmaakacties hebben wel degelijk meer loon (6 procent in drie jaar) én de FNV publiciteit opgeleverd. Waar De Unie terecht op wijst, is dat de huidige arbeidsverhoudingen het cao-overleg verlammen. Bonden en werkgevers hebben een achterstand van 150 verlopen cao’s voor 3 miljoen werkenden in te halen.

6Wat zijn de reacties in de polder op de nieuwe lijn van De Unie?

Werkgeversorganisatie VNO-NCW vindt het een „realistisch en moedig besluit”. Maar FNV-voorzitter Ton Heerts noemde een vakbond die niet staakt gisteren een „tijger zonder tanden”. CNV-voorzitter Maurice Limmen noemt staken onwenselijk, maar een „laatste redmiddel”.

Volgens hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer heeft De Unie gemakkelijk praten: „De Unie onderhandelt meestal samen met FNV en CNV. Als die gaan staken met resultaat profiteert De Unie daar van mee. Maar uiteindelijk verzwakt onderlinge spanning de vakbonden.”