Zelfs het doorgezakte IKEA-bankje is echt

Vanavond is de nieuwe politieke dramaserie De Fractie te zien. De actuele scènes worden vlak voor de uitzending opgenomen.

De cast van De Fractie. Van links naar rechts: Han Kerckhoffs, Nadia Amin, Mads Wittermans, Sandra Mattie, Marie-Louise Stheins, Joris Smit en Tijn Docter.
De cast van De Fractie. Van links naar rechts: Han Kerckhoffs, Nadia Amin, Mads Wittermans, Sandra Mattie, Marie-Louise Stheins, Joris Smit en Tijn Docter.

Met onder zijn arm de nieuwe roman van Houellebecq loopt Jan Leusingh, partijleider van de VPN, in de regen langs de Hofvijver in Den Haag. Op de achtergrond het Binnenhof. Zijn fractievoorzitter Marise Collee loopt naast hem te klagen over een politieke kwestie. „Je had liever vragen over wat je van de cartoons van Charlie Hebdo vindt?” schampert Leusingh.

Dan geeft hij haar het boek van Houellebecq, over Frankrijk als islamitische staat: „Moeten we iets mee doen.”

„Waarom?” zegt ze, „we doen toch ook niets met de fundamentalisten van Spakenburg?”

„Ja, maar die schieten niet op cartoonisten.”

De nieuwe tv-serie De Fractie, vanavond te zien en bedacht door ex-politica Femke Halsema, wil zo dicht mogelijk op de actualiteit zitten. De serie werkt volgens een vernieuwende werkwijze: vlak voor de uitzending worden nog nieuwe scènes over actuele onderwerpen opgenomen, die dan in de al opgenomen aflevering worden gemonteerd. In bovenstaand geval: op woensdagavond – de dag van de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs – schreven de scenaristen de scène, op donderdag werd hij gefilmd, in het weekend gemonteerd en vanavond uitgezonden. Ongekend snel voor drama. De scène wordt met een relatief kleine, wendbare filmploeg van een man of tien gemaakt. Drie keer langs de vijver lopen en het staat erop.

Halsema, zelf voormalig partijleider van GroenLinks, wilde nu eindelijk eens een politieke serie die realistisch en actueel was. Dus geen fictieve ministers en fictieve problemen. En ook geen acteurs die met pruiken op bestaande machthebbers naspelen. Wel een bedachte Kamerfractie van een nieuwe links-liberale partij die het kabinet-Rutte II gedoogt.

Het uitgangspunt is overigens weinig realistisch: het veelbelovende, idealistische Kamerlid Tim Snel (Joris Smit) stapt met Kamerzetel en al over van een grotere partij naar de VPN. We zien Tims klim, zijn offers, en tegelijk de neergang van fractievoorzitter Marise (Sandra Mattie). Joris Smit: „Tim Snel is een financieel wonderkind dat al snel als politiek talent werd gezien. Hij durft te zoeken en te twijfelen. En die overstap? Hij is liever onorthodox dan voorspelbaar.”

Halsema liet zich leiden door liefde voor buitenlandse series als West Wing, House of Cards en Boss, en afkeer van bestaande Nederlandse politieke series, vooral omdat ze uitgaan van een cynische blik op politiek. „Zit er weer zo’n kwaadaardige Mephistopheles in een regenjas te smiespelen. Aan de andere kant moest het ook weer niet zo lief worden als Borgen of idealistisch als West Wing. Je moet politici niet mooier maken dan ze zijn, maar ook niet lelijker. Ik wil met de serie het ingewikkelde van politieke dilemma’s laten zien. En hoe diep verkeerde politieke keuzes zich kunnen invreten in degene die ze neemt.”

Producent en medebedenker Gijs van de Westelaken: „De fractie is verzonnen, dat is het organisme wat we onder de microscoop leggen. Alles eromheen is echt.” Dat wordt versterkt door cameo’s van echte politici (Pechtold, Teeven, Henk Krol) en journalisten (Ferry Mingelen). De fictieve partij heeft een echte website, met een partijprogramma en krantenartikelen, en de politici hebben twitteraccounts. Kijkers kunnen via de VPRO meediscussiëren over de echte politiek.

Het idee om fictie en werkelijkheid te mengen zorgde wel voor een moeizame ontstaansgeschiedenis. Producent Gijs van de Westelaken wilde graag journalisten als scenarioschrijvers, maar de publieke omroep vond dat volgens hem een te groot risico. Dus zocht hij eerst naar ervaren scenarioschrijvers. Cabaretier Johan Fretz en Willem Bosch (Bellicher, Feuten) wilden een soortgelijke serie maken, maar zij haakten af. Daarna zagen ook Theodor Holman (Het interview, 2/11: het spel van de wolf) en Pieter Bart Korthuis (Penoza) ervan af. Het probleem: ze wilden te veel fictie. Holman: „Iedereen moest luisteren naar Femke Halsema en daar had ik geen zin in. Het hoeft toch niet precies zo te gaan als in de werkelijkheid? Ik verzin liever iets raars, idioots, met flitsende dialogen. Maar wie weet, misschien is het nu wel wel een lief leuk sprookje over de werkelijkheid geworden.” Halsema zegt in reactie dat Holman helemaal niet gevraagd is. „Er was één kennismakingsgesprek.”

Nu wordt de serie toch geschreven door schrijvers die geen ervaring hebben in drama: de journalisten Toine Heijmans (de Volkskrant) en Roel Janssen (ex-NRC) en thrillerschrijver Charles den Tex. Van de Westelaken: „Journalisten zitten toch de hele dag naar pratende mensen te luisteren? Die kunnen best wel een dialoog schrijven.” Janssen: „Voor mij is dit een voortzetting van de journalistiek met andere middelen. Het verschil is: je gaat niet uit van informatieoverdracht, maar van spanningsopbouw.”

Op het Binnenhof mocht de ploeg niet filmen. Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg wilde geen fictie en werkelijkheid mengen in het parlementsgebouw. Roel Janssen: „Ze wilde geen twee theatervormen door elkaar hebben.” Dus zijn de binnenscènes gedraaid in het Muntgebouw te Utrecht, dat sprekend lijkt op het voormalige ministerie van Justitie in Den Haag waar verschillende Kamerfracties huizen. Bovendien heeft het gebouw een glazen sluis, net als op het Binnenhof. In het gebouw zijn vervallen fractiekantoortjes nagebouwd. Halsema zag er persoonlijk op toe dat er in iedere kamer een dode vetplant kwam te staan. En een vies, doorgezakt IKEA-bankje. Net als in het echt.

De opnames in december waren in de vergaderzaal van de VPN-fractie. De pers was erbij, maar mocht niet naar binnen. Dus zaten de journalisten, net als hun Haagse collega's, te wachten en naar een dichte deur te kijken.

Aardig aan de serie is dat je kunt speculeren over hoeveel ervaring van Halsema erin zit – zij is ook bezig met haar politieke memoires. Tijn Docter, die de spindoctor speelt: „We hebben allemaal college gekregen van Femke. Zo vertelde ze hoe je eindeloos moet zeuren, wil je iets op de agenda krijgen. En hoe dat je uitholt van binnen. Dat komt terug in de figuur van fractievoorzitter Marise: ze komt niet ten val door één klap, maar door een onzekerheid die er langzaam insluipt.”