‘TTIP zorgt voor banenverlies’

Volgens onderzoek zorgt meer vrijhandel met Amerika voor economische teruggang.

illustratie fokke gerritsma

Toen Europese regeringen in 2013 besloten met de Verenigde Staten te onderhandelen over een trans-Atlantisch handelsakkoord (TTIP), verdedigden zij dat met het argument dat de economie daar beter van wordt. Diverse onderzoeksrapporten, zeiden ze, toonden dat aan. Eén daarvan, van de Bertelsmannstichting en Instituut Ifo, Who Benefits From A Free-Trade Deal, voorspelden dat de Europese economie op termijn gemiddeld 5 procent zou groeien en er 1,3 miljoen banen bij zou krijgen.

Nu komt Jeronim Capaldo, econometrist bij de Internationale Labour Organization (ILO), met totaal andere berekeningen. In een rapport voor de Amerikaanse Tufts University, TTIP: European Disintegration, Unemployment and Instability, voorspelt hij een banenverlies van bijna 600.000 in Europa, een half procent lagere economische groei en een exportdaling van 1 à 2 procent in Noord-Europa.

Hoe kan het dat u met zulke afwijkende cijfers komt?

„Ik gebruik een ander model om de effecten van dit handelsakkoord op de Europese economie te meten. Bertelsmann en anderen gaan er vanuit dat Amerikaanse bedrijven, omdat ze competitiever zijn, veel Europese bedrijven tot reorganisatie dwingen of kapot concurreren. Zij erkennen: TTIP gaat Europa banen kosten, in het begin. Maar zij denken dat deze werklozen uiteindelijk werk vinden in andere sectoren, die sterker worden. Hun model gaat er vanuit dat het kapitalisme dit op den duur vanzelf opvangt. Volgens míjn model, het VN-model dat bij VN-organisaties wordt gebruikt, vinden niet al deze werklozen nieuw werk. Dat absorptievermogen in nieuwe sectoren werkt niet. Dat komt omdat de hele economie in Europa door TTIP zal veranderen.”

In welk opzicht?

„De import zal groeien, omdat het eenvoudiger wordt goedkope Amerikaanse producten in te voeren. Als Europa meer importeert, heb je meer geld nodig om die producten te kopen. Maar Europese economieën groeien niet. Ik denk dus dat die extra import ten koste gaat van bestaande Europese productie.”

Gaan we harder werken?

„Ja, en voor minder loon. Bedrijven gaan het hoofd boven water houden door te beknibbelen op lonen en sociale afdrachten. Anders kunnen ze niet tegen Amerikaanse concurrentie op. We zullen ons Europese sociale model verder afbreken.”

Wilt u TTIP stoppen?

„Daar gaat het mij niet om. Waar ik me zorgen om maak, is dat we TTIP nu beschouwen als dé groeimethode die we hebben, als dé pilaar van ons economische beleid. Waarom? Omdat we in mijn ogen de verkeerde economische rekenmodellen gebruiken die de ware keuzes waar we voor staan verdoezelen. Ik wil dat mensen weten dat er andere modellen bestaan, die tot andere conclusies leiden. Dat er risico’s zijn, als we verder gaan met TTIP. Ik wil dat we erover nadenken nu het nog kan.”

Is de uitholling van het sociale model niet allang aan de gang?

„Ja, door de globalisering is concurrentie steeds belangrijker geworden. Lonen en sociale verworvenheden staan in Europa al langer onder druk. TTIP zal dit versterken. Nu kunnen we nog zeggen: laten we extra investeren in de productie in Europa. Of: bepaalde sociale rechten moeten in Europa altijd blijven bestaan.”

Dit gaat moeilijk samen met TTIP.

„Inderdaad. Maar we hebben de keus nog.”

Waarom wordt Noord-Europa volgens u zo hard getroffen?

„Noord-Europa exporteert relatief veel, vooral naar Zuid-Europa. Amerikaanse bedrijven gaan dat deels overnemen. TTIP zal die intra-Europese handel verminderen. Dit treft noordelijke landen het hardst. Andere rapporten voorspellen dit ook.”

U voorziet dalende koopkracht in Europa. Waarom is de economische krimp dan relatief gering?

„Handelsvolumes zullen toenemen, een aantal bedrijven gaat meer winst maken. Er zijn mensen die ervan profiteren. Dat zijn alleen níet de arbeiders. Dat is jammer voor hen én voor de economie: als arbeiders meer werk hebben en meer verdienen, kopen ze meer producten. Dan is er meer vraag. Dit kan de Europese productiviteit op peil houden. Kijk naar Duitsland: dat boert goed als exportland, doordat lonen redelijk laag zijn en de productie relatief goedkoop is. Als de Duitse export vermindert, zullen de Duitsers zelf voor de vraag moeten zorgen. Maar dat kunnen ze niet, vanwege de lage lonen. Men zegt weleens: handel draait om de vraag hoe rijk je klanten zijn. Kijk eens naar de wereld. Het is nergens booming. Europeanen moeten zelf voor vraag zorgen. Zoals het nu gaat, lukt dat niet. Tenzij we burgers goedkoop krediet gaan geven. Maar daardoor stijgen schulden en komt er financiële turbulentie. Dat hebben we eerder meegemaakt.”

Ngo’s zijn blij met uw rapport. Krijgt u reacties van officiële zijde?

„Politici in Italië, Frankrijk en Slovenië hebben me uitgenodigd. Ik ga spreken in het Europees Parlement. Wat velen interessant vinden, is de onderliggende boodschap van het rapport. We hebben de globalisering omarmd, zonder te beseffen wat voor invloed het op onze economie en levensstijl zou hebben. We dachten dat we er allemaal beter van zouden worden. Dat was naïef. Ik hoop dat we minder naïef zijn als we de volgende stap zetten.”