Pijnlijke vraag over MH17

D vraag was een half jaar geleden al pijnlijk en is nu alleen maar pijnlijker geworden. Waarom vloog de Boeing van Malaysia Airlines op 17 juli, met aan boord 298 inzittenden, boven het luchtruim van Oost-Oekraïne? Terwijl vanuit de NAVO de waarschuwing was gekomen dat het gevaarlijk was om daar te vliegen. Terwijl diverse luchtvaartmaatschappijen er al niet meer vlogen, als gevolg van de situatie bij de Krim. Terwijl, zo blijkt nu, drie dagen eerder, drie dagen voor de ramp die alle inzittenden onder wie 196 Nederlanders het leven kostte, er nóg een waarschuwing was bijgekomen. Notabene vanuit de Oekraïense regering zelf, op een bijeenkomst in Kiev waar ook een Nederlandse diplomaat aanwezig was.

De alarmbellen gingen in Nederland nóg niet af. Op een vraag van Tweede Kamerleden van CDA en D66 of er vanuit de overheid een waarschuwingsignaal was gegeven aan de luchtvaartmaatschappijen, gaf minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) vorige week het kortst mogelijke antwoord: „Nee.”

Volledig luidde het vluchtnummer van het vliegtuig dat in het oosten van Oekraïne werd neergehaald: MH17/KL4103. KL slaat op de Nederlandse luchtvaartmaatschappij KLM en het toestel was in Nederland, op Schiphol, opgestegen; het ging op weg naar Kuala Lumpur. Menigeen had deze vlucht bij de KLM geboekt.

De KLM zwijgt, zoals de regering zich ook vooral verschuilt achter het lopende onderzoek naar de vliegramp. Formeel ging inderdaad de Oekraïense regering over de beoordeling van het luchtruim. Zij sloot het tot 9,753 meter. Er waren in die periode al „mogelijk elf vliegtuigen en acht helikopters neergekomen”, zoals het kabinet in december de Tweede Kamer meldde. De Boeing, het passagiersvliegtuig van Malaysia Airlines, vloog hoger. En stortte toch neer.

Onbevooroordeeld kon de Oekraïense regering moeilijk worden genoemd. Toegeven dat het volledige luchtruim boven het oosten gevaarlijk was, stond gelijk aan erkennen dat separatisten er het voor het zeggen hadden, dat de regering de situatie niet in de hand had.

Er was dus ook in hoge mate sprake van een eigen verantwoordelijkheid voor luchtvaartmaatschappijen als de KLM, waarvoor geen andere prioriteit als de hoogste kan gelden dan de veiligheid van hun passagiers en hun personeel. En voor de autoriteiten die op het juiste moment alarm horen te slaan. Internationaal wordt er nu aan een beter systeem gewerkt; volgende maand wordt daar meer over bekend. Maar in Nederland, zo wees een reconstructie van deze krant in juli uit, is er onduidelijkheid welke overheidsinstantie wanneer in actie moet komen. Wachten op een onderzoek is in het geheel geen reden om nu al elk misverstand daarover uit te sluiten.