Makers Zomergasten ruziën over Submission

Presentator Joost Zwagerman voelt zich bedonderd

Ayaan Hirsi Ali metJoost Zwagerman tijdens Zomergasten, 29 augustus 2004, waarin de film Submission werd getoond.
Ayaan Hirsi Ali metJoost Zwagerman tijdens Zomergasten, 29 augustus 2004, waarin de film Submission werd getoond.

Ruim tien jaar later, en in de nasleep van een nieuwe aanslag, is er ruzie tussen de betrokkenen van Submission, de anti-islamfilm van Ayaan Hirsi Ali die destijds leidde tot de moord op regisseur Theo van Gogh. Schrijver Joost Zwagerman, destijds presentator van het tv-programma Zomergasten, en regisseur George Schouten zijn boos omdat zij vooraf onvoldoende zijn ingelicht door de VPRO over de uitzending . Waren zij wel op de hoogte gebracht, onder meer over elkaars bezwaren, dan was volgens Zwagerman de hele uitzending niet doorgegaan. Peter van Ingen en de VPRO ontkennen deze lezing (zie inzet).

Schouten en de opnamecrew van twintig man wist niets van de op handen zijnde uitzending en moest het één dag eerder uit NRC vernemen. Zwagerman wist wel van de film, hij zegt dat hij tegen uitzending was, maar legde zich neer bij de meerderheid van de redactie.

Zwagerman – voor wie de kwestie weer bovenkwam omdat de aanslag op Charlie Hebdo door iemand op televisie „twaalf keer Theo van Gogh” werd genoemd – dacht altijd dat hij een van weinigen was die tegen uitzending was. Uit de reconstructie van Nieuwsuur eind vorig jaar leerde hij dat regisseur George Schouten ook tegen was. Nadat hij donderdag in De Wereld Draait Door Schouten ervan beschuldigde destijds stiekem zijn naam van de titelrol te hebben laten halen, terwijl degene die hij filmde, Zwagerman, dat niet wist, hebben zij hun verhalen naast elkaar gelegd.

Schouten en zeven andere betrokkenen hebben hun naam van de aftiteling laten afhalen omdat ze voor hun veiligheid en die van hun gezinnen vreesden. Eén cameraman, van Marokkaanse afkomst, besloot helemaal niet aan de uitzending mee te werken – nog vóor hij van Submission wist – omdat hij niet in één ruimte wilde zijn met Hirsi Ali. Zwagerman zegt dat hij dit niet wist. Hij kreeg te horen dat de cameraman griep had. „Ik was natuurlijk niet gaan presenteren als de mensen die mij in beeld brachten het te gevaarlijk vonden om hun naam te verbinden aan de uitzending. Ik had toen ook jonge kinderen. Van twee, van zes en van acht. En die medewerkers waren allemaal niet in beeld. Ik wel.”

Had Zwagerman geweten dat het verzet binnen de VPRO breder was, dan was hij er wel voor gaan liggen, zegt hij nu: „Eindredacteur Peter van Ingen heeft dat allemaal voor mij verzwegen. Hij wilde per se dat de uitzending doorging en sprak mij aan op mijn civil courage. We moesten niet wijken voor terroristen, zei hij.”

George Schouten, regisseur van 63 afleveringen van Zomergasten: „Van Ingen had de crew niet ingelicht. Wij moesten een dag eerder in NRC lezen dat die film eraan kwam. Normaal bekijk ik alle filmpjes één of twee weken van tevoren. Maar Van Ingen zei steeds: ‘Er moet nog één filmpje komen.’ Dat bleek om Submission te gaan. Ik heb het pas op de ochtend voor de uitzending kunnen bekijken. Ik was woedend. Waarom zou ik mijn crew van 25 mensen hiervoor in gevaar brengen?’’ Schouten heeft zijn versie overigens in 2010 al opgetekend in zijn boek De achterkant van Zomergasten. Maar het betreffende hoofdstuk had Zwagerman – die een lovende flaptekst schreef – niet gelezen. Schouten: „Ik denk dat Van Ingen op eieren moest lopen om het voor elkaar te krijgen. Hij heeft zich voor het karretje van Hirsi Ali laten spannen.”