Prisoners' dilemma

Hoe de olie-producerende landen elkaar in de greep houden

Foto ANP

Het wordt dit jaar een van de belangrijkste vragen in de wereldeconomie – en in de geopolitiek: waar gaat de olieprijs naartoe? Olie is een van de belangrijkste variabelen in de wereldeconomie. De prijs is cruciaal voor de kosten van de productie in veel bedrijfstakken en de kosten van vervoer. Hij is van grote invloed op de inflatie, en op de economische conjunctuur.

Voor de producenten is de olieprijs bepalend voor de gunnende welvaartsstaat die er maar al te vaak mee is opgebouwd en overeind wordt gehouden. En: de prijs van ruwe olie bepaalt welke vormen van winning rendabel zijn of niet. Het lot van de opkomst van alternatieve energie hangt er ook mee samen.

olieprijs-tov-breakeven

Een olieprijs die stabiel is, of dat nu hoog is of laag, is dan ook te verkiezen boven één die wild schommelt. Wat dat betreft is olie vergelijkbaar met een wisselkoers. Stabiliteit, op welk niveau dan ook, is te verkiezen boven onberekenbare, grote en snelle schommelingen.

Tussen begin 2011 en halverwege vorig jaar bewoog Brent-olie zich rond de 110 dollar. Dat is duur, maar er waren ook weinig verrassingen. Maar tweemaal al, in 2008 en nu, kelderde de olieprijs zeer snel en zeer diep.

Waar gaat die prijs naartoe?

Want niemand kan plannen zonder op zijn minst een werkhypothese. Er worden op financiële markten al put-opties verhandeld op 25 of zelfs 20 dollar per vat, maar het is onwaarschijnlijk dat olie zó ver valt.

En een herstel? Er zijn analisten die daar rekening mee houden. Het hangt er onder meer vanaf welke van de producenten wanneer in de problemen komen, en wat hun reactie is.

Zo openbaart zich een massaal prisoners’ dilemma: als iedereen tegelijk de productie zou beperken, dan zou de olieprijs opveren. Maar dat moeten alle landen dan wel samen doen. Wie eigenhandig de productie inkrimpt zonder dat de anderen meedoen, is de pineut. Hij verkoopt minder olie tegen dezelfde, lage prijs. De anderen profiteren relatief, met meer marktaandeel.

Iedereen staat er alleen voor

Met zoveel landen in begrotingsproblemen mag op die gezamenlijkheid niet worden gerekend. Voorheen was OPEC het samenwerkingsmodel dat het prisoners’ dilemma doorbrak. Maar nu Saoedi-Arabië, het belangrijkste OPEC-land dat sinds jaar en dag de voorzitter levert, zich niet langer verantwoordelijk voelt voor een stabiele olieprijs, staan alle producenten er alleen voor. En, zo verdeeld, verliezen ze nu allemaal.