Gespleten land laaft zich aan broze eenheid

Na jaren van diepe polarisatie vond Frankrijk gisteren weer even een gedeeld toekomstverhaal.

Foto Reuters

Na een kleine week van angst en verdriet is zondag de dag van het Franse zelfvertrouwen. Ondanks de aanhoudende dreiging van aanslagen – de hoogste fase van het terreurplan blijft van kracht – trekken ’s middags naar schatting 1,5 miljoen mensen naar het hart van Parijs voor een mars van ‘nationale eenheid’. Na jaren van diepe politieke en maatschappelijke polarisatie, lijkt het land weer een gedeeld toekomstverhaal te hebben gevonden.

„Wij zijn de republiek”, scanderen duizenden kelen onder het beeld van Marianne op Place de la République, het beginpunt voor wat is aangekondigd als ‘stille tocht’.

Stil zal het geen moment worden. De sfeer is uitgelaten, bijna feestelijk, de idealen van de revolutie van 1789 – vrijheid, gelijkheid, broederschap – worden luidkeels gevierd door Fransen van diverse pluimage. „Ik ben politieagent. Ik ben jood. Ik ben Charlie. Ik ben moslim. Ik ben christen. Ik ben Frans”, staat er op een van de vele met zorg gemaakte spandoeken.

Hele gezinnen, met kinderwagens en al, schrikken niet terug voor de mogelijke veiligheidsrisico’s en de soms beklemmende massaliteit van de optocht. Een man met elegante hoed grijpt een tot de tanden gewapende gendarme bij de armen. „Dank voor de geboden bescherming”, zegt hij emotioneel. Elders worden agenten omhelsd, gekust en geprezen voor hun rol in het herstellen van rust en orde na de bloedige aanslagen op het satirische blad Charlie Hebdo en de kosjere supermarkt in Parijs.

De optocht gaat langs drie trajecten naar Place de la Nation, op een met politiehonden en takelwagens schoongeveegd parcours. Voorop lopen de nabestaanden van de slachtoffers. Meteen daarna: het puikje van de internationale politiek. Cameron, Merkel, Rutte, Rajoy, Renzi, Juncker, Tusk: in totaal worden meer dan vijftig leiders in bussen van het Elysée naar de mars gebracht, om solidair enkele honderden meters mee te lopen.

Een uniek moment. Ja, Frankrijk kan eigenwijs zijn, krijgt zijn begroting tot ergernis van Brussel maar niet op orde en lijkt de laatste jaren steeds meer in zichzelf gekeerd. Maar vandaag doet dat niet ter zake en staat het daar waar het zich het beste voelt: in het middelpunt. „We zijn vandaag de hoofdstad van de wereld en van de vrijheden”, zegt de Franse premier Valls. „Een historisch moment.”

Tussen al die leiders staat de veelgeplaagde socialistische president Hollande. Ook hij beleeft vandaag zijn finest hour. Jean Casale (67), die in vastgoed handelt en naar eigen zeggen het „rechtse geluid” in de optocht vertegenwoordigt, ziet het tandenknarsend aan. „Hollande is er electoraal slecht aan toe, maar gaat door deze optocht natuurlijk stijgen in de peilingen.”

Casale wil daar eigenlijk niet aan meedoen, en heeft lang getwijfeld om te komen. „Dit is georganiseerd door een linkse president, in een land met overwegend linkse media. Maar ja, er zijn wel doden gevallen. Daarom ben ik er nu toch.”

Omstreden gasten

De nationale eenheid is broos, zoveel is duidelijk. Marine Le Pen, leider van het nationaal-populistische Front National en plaaggeest van de linkse meerderheid, laat zich niet zien in Parijs, nadat de president haar eerder weigerde formeel uit te nodigen. Zij loopt mee in een van de vele regionale marsen die zijn georganiseerd. Rond Hollande bevinden zich ook veel omstreden gasten, onder wie de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov, de Hongaarse premier Orbán en Ali Bongo, de president van Gabon.

„Die mensen hebben niets te zoeken bij een demonstratie voor de persvrijheid’’, zegt Antoine Thibault (28). „Ze zijn hier om hun straatje schoon te vegen, voor hun imago.” Hij kan zo opdreunen op welke plek Rusland, Hongarije en Gabon staan op de journalistieke vrijheidsindex. En dat is niet hoog. „De politiek heeft het volksprotest gekaapt”, zegt Thibault teleurgesteld. Een grote Afrikaanse man sluit zich daarbij aan: „Hoe kun je Marine Le Pen niet uitnodigen en Orbán wel?”

Een groep vrienden, bijna allemaal moslims van buiten Parijs, is met duizend rozen naar de demonstratie gekomen. Die delen ze uit. Kijk, zegt Jamal Ouharrou (34), hier sta ik met een Joodse medeburger. Hij laat de foto op zijn telefoon zien. „De nationale eenheid zal na deze dag sterker zijn.” IT’er Sebastien Kopec zegt hierover: „We móeten die eenheid bewaren. Het is de moed die Frankrijk in het verleden groot heeft gemaakt, die het ook in de toekomst groot zal maken.”

Maar vastgoedondernemer Casale verwacht vooral kordater politiek optreden. „De migratiekraan moet worden dichtgedraaid”, zegt hij. „Die mensen komen hier, maar hebben dan geen werk. Daar komen problemen van.” Hij stemt nu UMP, de partij van oud-president van Sarkozy, maar de lokroep van Le Pen is groot. „Het probleem van het Front National is dat ze ook anti-Europees zijn. Maar Frankrijk is in de wereld een klein land, het heeft Europa nodig.”

De gepensioneerde Michel Sautarel (65) is somber gestemd over hoe het nu verder zal gaan met Frankrijk. „Nu is er emotie. Eigenlijk lijkt het een beetje op 1998, toen Frankrijk het WK voetbal won. Allemaal samen. Maar ik vrees dat die saamhorigheid ook dit keer weer snel voorbij is.”

M.m.v. Stéphane Alonso en Mark Beunderman