Geen moment is het stil

Na jaren van polarisatie deelden miljoenen Fransen gisteren één toekomstverhaal. Maar de eenheid is broos.

Demonstranten tonen de ogen van de vermoorde Charlie Hebdo-hoofdredacteur. Reuters
Demonstranten tonen de ogen van de vermoorde Charlie Hebdo-hoofdredacteur. Reuters

Na een week van angst en verdriet was gisteren voor Frankrijk de dag van het zelfvertrouwen. Ondanks de aanhoudende dreiging van aanslagen – de hoogste fase van het terreurplan blijft van kracht – trokken zondagmiddag naar schatting meer dan een miljoen mensen naar het hart van Parijs voor een mars van ‘nationale eenheid’. Na de afgelopen jaren van diepe politieke en maatschappelijke polarisatie, leek het land weer een gedeeld toekomstverhaal te hebben gevonden.

„Wij zijn de republiek”, scanderen duizenden kelen onder het beeld van Marianne op Place de la République, het beginpunt voor wat is aangekondigd als ‘stille tocht’. Stil zal het geen moment worden. De sfeer is uitgelaten, bijna feestelijk, de idealen van de revolutie van 1789 – vrijheid, gelijkheid, broederschap – worden luidkeels gevierd door Fransen van diverse pluimage. „Ik ben politieagent. Ik ben jood. Ik ben Charlie. Ik ben moslim. Ik ben christen. Ik ben Frans”, staat er op een van de vele met zorg gemaakte spandoeken.

Agenten worden omhelst, gekust

Hele gezinnen, met kinderwagens en al, schrikken niet terug voor de mogelijke veiligheidsrisico’s en de soms beklemmende massaliteit van de optocht. Een man met een elegante hoed grijpt een tot de tanden gewapende gendarme bij de armen. „Dank voor de geboden bescherming”, zegt hij emotioneel. Agenten worden omhelsd, gekust en geprezen voor hun rol in het herstellen van rust en orde na de bloedige aanslagen op het satirische blad Charlie Hebdo en een koosjere supermarkt in Parijs.

De optocht gaat naar Place de la Nation, op een met politiehonden en takelwagens schoongeveegd parcours. Voorop lopen de nabestaanden van de slachtoffers. Meteen daarna: het puikje van de internationale politiek. Cameron, Merkel, Rutte, Rajoy, Renzi, Juncker, Tusk - in totaal worden meer dan vijftig leiders in streng beveiligde bussen naar de mars gebracht, om uit solidariteit enkele honderden meters mee te lopen.

In het middelpunt

Een uniek moment. Ja, Frankrijk kan eigenwijs zijn, krijgt zijn begroting tot ergernis van Brussel maar niet op orde en lijkt de laatste jaren in zichzelf gekeerd. Maar vandaag doet dat niet ter zake en staat het daar waar het zich het beste voelt: in het middelpunt. „We zijn vandaag de hoofdstad van de wereld en van de vrijheden”, zegt de Franse premier Valls. „Een historisch moment.”

Tussen al die leiders staat de veelgeplaagde socialistische president Hollande. Ook hij beleeft vandaag zijn finest hour. Jean Casale (67), die in vastgoed handelt en naar eigen zeggen het „rechtse geluid” in de optocht vertegenwoordigt, ziet het tandenknarsend aan. „Hollande is er electoraal slecht aan toe, maar gaat door deze optocht natuurlijk weer stijgen in de peilingen.” Casale wil daar eigenlijk niet aan meedoen, en heeft lang getwijfeld om te komen. „Dit is georganiseerd door een linkse president, in een land met overwegend linkse media. Maar ja, er zijn wel doden gevallen. Daarom ben ik er nu toch.”

De nationale eenheid is broos, zoveel is duidelijk. Marine Le Pen, leider van het nationaal-populistische Front National en plaaggeest van Hollande, laat zich niet zien in Parijs, nadat de president haar eerder weigerde formeel uit te nodigen. Zij loopt mee in een van de vele regionale marsen die zijn georganiseerd. En in het gezelschap van Hollande bevinden zich ook veel omstreden gasten, onder wie de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov, de Hongaarse premier Orbán en Ali Bongo, de president van Gabon.

„Die mensen hebben niets te zoeken bij een demonstratie voor de persvrijheid’’, zegt Antoine Thibault (28). „Ze zijn hier om hun straatje schoon te vegen, voor hun imago.” Hij kan zo opdreunen op welke plek Rusland, Hongarije en Gabon staan op de journalistieke vrijheidsindex. Erbarmelijk laag. „De politiek heeft het volksprotest gekaapt”, zegt Thibault.

De lokroep van Le Pen

Een groep vrienden, bijna allemaal moslims van buiten Parijs, staat met duizend rozen in Parijs. Ze delen ze uit. Kijk, zegt Jamal Ouharrou (34), hier sta ik met een jood. Hij laat de foto op zijn telefoon zien. „De nationale eenheid die zal na deze dag sterker zijn.” IT’er Sebastien Kopec zegt hierover: „We móeten die eenheid bewaren. Het is de moed die Frankrijk in het verleden groot heeft gemaakt, die het ook in de toekomst groot zal maken.”

Maar vastgoedondernemer Casale verwacht vooral kordater politiek optreden. „De migratiekraan moet worden dichtgedraaid”, zegt hij. „Die mensen komen hier, zonder werk. Daar komen problemen van.” Hij stemt nu UMP, de partij van oud-president van Sarkozy, maar de lokroep van Le Pen is groot. „Het probleem van het Front National is dat ze ook anti-Europees zijn. Maar Frankrijk is in de wereld een klein land, het heeft Europa nodig.”

De gepensioneerde Michel Sautarel (65) is somber gestemd over hoe het nu verder zal gaan met Frankrijk. „Nu is er emotie. Eigenlijk lijkt het een beetje op 1998, toen Frankrijk het WK voetbal won. Allemaal samen. Maar ik vrees dat die saamhorigheid ook dit keer weer snel voorbij is.”