Drie dagen van angst: een reconstructie en wat we weten over de verdachten

Drie dagen lang duurde de terreur in en rondom Parijs. Politieacties waren zowat live te volgen, maar tegelijk bleef er veel onduidelijk. Wie is bijvoorbeeld Hayat Boumeddiene en waar wordt zij nou van verdacht? En hoe zat het met de gijzeling in de drukkerij? Een overzicht van wat we nu weten.

De HyperCacher bij Porte de Vincennes, een dag na de gijzeling.
De HyperCacher bij Porte de Vincennes, een dag na de gijzeling. Foto EPA / Olivier Hoslet

Drie dagen lang duurde de terreur in en rondom Parijs. Alsof de dodelijke aanslag op de burelen van het satirische Charlie Hebdo niet genoeg was, kwam pas na een nieuw bloedbad in een kosjere supermarkt een eind aan de klopjacht op de vermoedelijke daders. Politieacties waren zowat live te volgen, maar tegelijk bleef er veel onduidelijk. Wie is bijvoorbeeld Hayat Boumeddiene en waar wordt zij nou van verdacht? En hoe zat het met de gijzeling in de drukkerij? Een overzicht van wat we nu weten.

Dag 1

Het begint allemaal op woensdag 7 januari, omstreeks 11.30. De redactie van Charlie Hebdo is net bijeengekomen voor de eerste vergadering van het nieuwe jaar. Twee in het zwart geklede mannen met bivakmutsen op, bewapend met kalasjnikovs, komen aan bij het pand aan de Rue Nicolas Appert 10, in het 11de arrondissement van Parijs. Eerst wordt in de receptie geschoten. Receptionist Frédéric Boisseau vindt daarbij de dood.

In de redactieruimte op de tweede verdieping worden cartoonisten Charb, Cabu, Honoré, Tignous en Wolinski vermoord. Ook journalist Bernard Maris, auteur Elsa Cayat van de rubriek Charlie Divan, corrector Mustapha Ourra en een gast, festivaldirecteur Michel Renaud, sterven door de schoten.

Hoogste staat van paraatheid
Volgens illustrator Corinne Rey (die sprak met l’Humanité) spraken de mannen perfect Frans. “Ze deden zich voor als Al-Qaeda.” Bij het weggaan hoort een andere getuige hen “Allah akbar” roepen. De mannen ontkomen in een zwarte Citroën C3. Op de Boulevard Richard-Lenoir schieten zij agent (€) Ahmed Merabet dood. Een andere agent, Franck Brinsolaro, die tot taak heeft hoofdredacteur Stephane Charbonnier te beschermen, wordt ook gedood.

In de richting van het metrostation Porte de Pantin in het 19de arrondissement stappen de daders over in een witte Renault Clio. De politie raakt het spoor kwijt, maar in de achtergelaten Citroën ligt wel een identiteitsbewijs van een van hen. De regering kondigt die dag de hoogste staat van paraatheid af, met verscherpte bewaking bij stations, vliegvelden, religieuze gebouwen, krantenredacties en ministeries. Er wordt nu nog steeds rekening gehouden met meer aanslagen.

Tienduizenden demonstreren
De Franse minister van Binnenlandse Zaken, Bernard Cazeneuve kondigt aan dat er niet twee maar drie daders betrokken zijn bij de aanslag. Rond 19.30 worden in de buitenwijken van Parijs appartementen doorzocht. President Hollande spreekt een half uur later het volk toe. Hij roept donderdag (8 januari) uit tot dag van nationale rouw.

Op de Place de la République vindt die avond een eerste demonstratie plaats. Tienduizenden mensen zijn erbij. Velen houden pennen in de lucht. In totaal gaan in heel Frankrijk zo’n 100.000 mensen de straat op. Later die avond wordt de identiteit van de drie verdachten vastgesteld.

Een van hen is de 18-jarige Hamyd Mourad. Hij meldt zich rond 23.00 uur bij de politie in Charleville-Mézières. Hij zou hebben geholpen bij de aanslag, maar klasgenoten zeggen dat hij op dat moment op school zat. Mourad wordt zaterdag 10 januari weer vrijgelaten. hij wordt ook niet vervolgd. De twee andere verdachten zijn de 32-jarige en de 34-jarige broers Chérif en Saïd Kouachi. Ze zouden vorig jaar zijn teruggekeerd uit Syrië.

De politie doet een inval in Reims, de plek waar de verdachten volgens Le Monde de laatste weken verbleven. De daders worden echter niet gepakt.

Kaart uit NRC Handelsblad

Kaart uit NRC Handelsblad

 

Lees verder in nrc.next: Een fanatiek blad met een pesthekel aan fanatici (€) en Een aanslag op Frankrijk. Op vrijheid (€)

Dag 2

Rond 02.50 uur op donderdag worden de eerste foto’s van de broers verspreid, met de waarschuwing dat ze “gewapend en gevaarlijk” zijn. Even na 9.00 uur opent in de Parijse voorstad Montrouge een man het vuur met een automatisch wapen. Een agente overlijdt. Er lijkt in eerste instantie geen verband met de aanslag op Charlie Hebdo, maar later blijkt dat juist wel het geval te zijn.

De Franse politie kamt die dag een gebied ten noorden van Parijs uit op zoek naar de twee verdachten. Verschillende dorpjes in de regio worden doorzocht: Villers-Cotterêts, Crépy-en-Valois, Longpont, Fleury en Corcy. In totaal worden 88.000 ordehandhavers, militairen en speciale eenheden ingezet.

Duidelijk wordt dat de verdachten te voet zijn verder gegaan. Rond 22.00 uur verlaten de speciale politie-eenheden het gebied rondom Longpont en is de zoekactie daar voorlopig afgerond. Van over de hele wereld betuigen die donderdagavond burgers, journalisten en cartoonisten steun aan de slachtoffers van de aanslag.

Lees verder in NRC Handelsblad: Wij zijn allemaal Charlie. Maar wat vindt Charlie eigenlijk? (€)

Dag 3

Het eerste grote nieuws omtrent de vermoedelijke daders komt in de ochtend binnen. Chérif en Saïd Kouachi hebben zich verschanst in een beletteringsbedrijf in het dorp Dammartin-en-Goële, niet ver van vliegveld Charles de Gaulle. Het bedrijf is dan omsingeld: zo’n duizend man van politie en gendarmerie zijn in de buurt.

De schietpartij waarbij donderdag een agente om het leven kwam, blijkt wel gerelateerd aan de aanslag op Charlie Hebdo. De verdachte is geïdentificeerd. Niemand weet dan nog waar hij is.

Net voor 13.00 uur heeft de politie telefonisch contact met de broers. Ze willen niet opgeven. Ze laten weten dat ze als martelaars willen sterven.

Een half uur later vindt in een supermarkt in het oosten van Parijs een schietpartij plaats in een kosjere supermarkt, de Hyper Cacher in Porte de Vincennes. De schutter gijzelt zeker vijftien mensen. De gijzelnemer is waarschijnlijk dezelfde man die donderdag een politieagent doodschoot. Om 14.30 uur wordt zijn signalement verspreid. Hij heet Amedy Coulibaly. Ook zijn (ex-)vriendin Hayat Boumeddiene wordt gezocht.

Omstreeks 16.00 uur wordt duidelijk dat de gijzelnemer de broers Kouachi kent. Coulibaly eist vanuit de supermarkt dat de politie de verdachte broers laat gaan. Later zegt hij in een telefoongesprek met televisiezender BFMTV te handelen in naam van terreurgroep IS. Nog geen uur later beklimmen zwaarbewapende eenheden het dak van het beletteringsbedrijf in Dammartin-en-Goële en niet veel later worden daar explosies en schoten gehoord. Om 17.16 uur wordt ook bij de supermarkt geschoten. De eerste berichten over de dood van de broers komen binnen. Tien minuten later blijkt dat ook de gijzelnemer in de winkel is omgekomen.

In het halve uur dat volgt zal de politie bevestigen dat de broers dood zijn, wordt duidelijk dat er vier gijzelaars zijn omgekomen en blijkt dat er nog vier in kritieke toestand naar het ziekenhuis zijn gebracht. Rond 22.00 uur eist Al-Qaeda in Jemen de aanslag op Charlie Hebdo op via persbureau AP.

De hele dag lijken er twee gijzelingen gaande te zijn. De broers hebben in Dammartin-en-Goële wel een medewerker vastgehouden, maar ze laten deze man na een uur alweer gaan. Ook blijkt een andere medewerker van de drukkerij in het gebouw aanwezig, maar deze houdt zich verstopt. De 26-jarige man zou instrumenteel zijn geweest voor de actie tegen de verdachten. Vanaf zijn verstopplaats onder de gootsteen in de kantine op de tweede verdieping heeft hij de hele dag informatie doorge-sms’t naar de politie, schrijft AFP.

Wat weten we over de verdachten?

In totaal zijn er vijf verdachten geweest.

  • Allereerst de broers Kouachi: ze zijn van Frans-Algerijnse afkomst, geboren in Parijs. Hun ouders overlijden op jonge leeftijd en ze groeien op als wezen in de noordwestelijke stad Rennes.

Chérif wordt in 2008 veroordeeld voor zijn betrokkenheid in 2005 bij een organisatie die jongeren ronselde voor de strijd in Irak. Hij zou aspirant-jihadisten hebben geholpen van Frankrijk naar Irak te reizen, om zich daar bij Al-Qaeda aan te sluiten. Hij hoeft zijn straf van achttien maanden niet uit te zitten. The New York Times bericht al in 2005 over hem. Hij zou zijn geradicaliseerd na de berichten over de mishandeling van Iraakse gevangenen door Amerikaanse militairen in Abu Ghraib. Voor dit schandaal zou Chérif geen vroom moslim zijn geweest, aldus Libération.

Sterker nog, uit onderstaand filmpje (in het Frans) blijkt dat hij in 2004 nog rapper wilde worden en achter meisjes aan zitten:

Chérif wordt na 2008 in de gaten gehouden. Een bron bij een uitzendbureau omschrijft hem tegenover France TV Info als “beleefd, vriendelijk en serieus”. Hij werkt tussen november 2011 en maart 2012 via het bedrijf als visverkoper, schrijft Le Monde bij een grote supermarktketen.

Over Said is minder bekend. Een diplomatieke bron vertelt Le Monde dat zijn naam door de autoriteiten in Jemen is doorgegeven aan de Amerikaanse inlichtingendiensten nadat Said in 2011 in Jemen is geweest. Hij zou daar in nabijheid zijn gesignaleerd van extremisten. Hij zou onder meer in het havenstadje Shihr zijn geweest, een plek bekend als centrum voor de salafistische leer. Overigens zouden daar veel meer Fransen zitten; zo’n 200 tot 300 voornamelijk net bekeerde moslims.

Het blijft echter onduidelijk in hoeverre Said Kouachi volwaardig lid is geweest van Al-Qaeda op het Arabisch Schiereiland (ook wel bekend als Al-Qaeda Jemen) en of hij directe aanwijzingen heeft gekregen van de terreurbeweging.

Experts die de beelden van de aanval analyseerden vermoeden in elk geval dat de twee gevechtstraining hebben gehad, omdat zij hun wapens op een vakkundige manier bedienden. De Jemenitische tak van Al-Qaeda wordt door experts beschouwd als de gevaarlijkste tak van de terreurbeweging.

  • De eerste avond wordt ook de naam van Mourad Hamyd genoemd, geboren in 1996. Hij zou de eerste vluchtauto na de aanslag in Parijs hebben bestuurd, maar zijn betrokkenheid wordt direct door klasgenoten in twijfel getrokken. Hij zou een alibi hebben; hij zat in de les. Hij geeft zichzelf aan nadat zijn naam door de politie was genoemd. Hij is vandaag vrijgelaten en wordt niet meer verdacht.
    Twitter avatar itele itele #CharlieHebdo > Mourad, le beau-frère de Chérif #Kouachi,dont le nom a été cité comme un des assaillants possibles, a été relâché (Parquet)

    Persbureau AFP sprak met klasgenoten, die allemaal niet konden geloven dat Hamid iets met de aanslag te maken had. De hashtag #MouradHamydInnocent wordt sindsdien gebruikt. De tiener is het schoonbroertje van Chérif Kouachi, die was getrouwd met Izzana Hamyd. Zij wordt sinds woensdag vastgehouden door de politie en zou vorig jaar ruim 500 keer gebeld hebben met de vriendin van een andere verdachte, Amedy Coulibaly.


  • Amedy Coulibaly, 32. Hij is meerdere malen veroordeeld voor gewapende overvallen, een keer voor handel in verdovende middelen en, na zijn radicalisering, in een zaak die te maken had met islamitisch extremisme. Hij leert Chérif Kouachi gedurende zeven maanden in de gevangenis kennen. De Franse krant Le Monde heeft rapporten van de Franse anti-terreureenheid ingezien waaruit blijkt dat Coulibaly en Kouachi volgelingen zijn van Djamel Beghal.Deze Franse Algerijn is in 2005 veroordeeld voor het plannen van een aanslag op de Amerikaanse ambassade in Parijs. Hij leidde de extremistische groepering Buttes-Chaumont, vernoemd naar het park waar de leden elkaar ontmoeten als ze rondjes gingen rennen. De politie zegt om die reden te vrezen dat de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo niet het werk is van een afzonderlijk groepje lone wolves, maar van een terreurnetwerk waarvan de omvang nog onduidelijk is.

    Coulibaly zou al op 29-jarige leeftijd bezig zijn geweest met de dood en zou door de politie zijn gevraagd naar de reden van deze fascinatie. Daarop antwoordde hij dat de profeet heeft gezegd dat men zondigheid achter zich kan laten, maar schulden niet. Een kennis vertelt aan Le Monde dat Coulibaly langzaam uitgroeide van kleine naar grote crimineel, en daarna radicaliseerde.

    Nadat Coulibaly in 2007 uit de gevangenis komt, lijkt hij het pad van de criminaliteit te hebben verlaten. In juli 2009 trouwt hij voor de islam, niet voor de wet, met Hayat Boumeddiene. Zij is de vijfde verdachte. In bepaalde opzichten lijkt het koppel een normaal leven te leiden. Hij speelt online-poker en ze gaan op vakantie naar Kreta, de Dominicaanse Republiek en Maleisië. Coulibaly werkt voor Coca-Cola en wordt zelfs uitgenodigd op het Elysée bij toenmalig president Nicolas Sarkozy, voor een bijeenkomst over werkgelegenheid voor jongeren.

    Twitter avatar mathieuvonrohr Mathieu von Rohr Crazy. When Coulibaly met Sarkozy. http://t.co/DLsOOOd2dB

    Niet direct het profiel van een religieuze fanaticus dus. En toch zijn er foto’s uit 2010 waarop Coulibaly en Boumeddiene te zien zijn met geweren. Niet gemaakt in Jemen of het Midden-Oosten, maar in de Cantal, het departement dat beter bekend is van zijn kaas. Ze zijn daar ter gelegenheid van een bezoek van salafist Djamel Beghal. Boumeddiene wordt in hetzelfde jaar verhoord over haar partner.

    Coulibaly is op dat moment namelijk weer in beeld bij justitie. Hij wordt daarna veroordeeld voor zijn rol in een mislukte poging de Algerijnse fundamentalist Smaïn Ait Ali Belkacem te bevrijden uit de cel. Bij hem thuis worden in een emmer 240 kogelpatronen gevonden van het type dat kan worden gebruikt in een kalasjnikov. Hij krijgt eind 2013 vijf jaar cel, maar komt in mei 2014 weer vrij.

    Tijdens de gijzeling van de kosjere supermarkt belt Coulibaly naar de Franse zender BFMTV. Hij zegt dat hij, anders dan de broers Kouachi, hoort bij de terreurgroep Islamitische Staat. De acties van Coulibaly en de gebroeders Kouachi zijn gecoördineerd, vertelde hij. “Zij zouden Charlie Hebdo doen, ik de politie.”

  • Hayat Boumeddiene, 26. Haar vader was bezorger, haar moeder stierf in 1994, waarna ze op jonge leeftijd uit huis is geplaatst. De politie vermoedt dat ze betrokken was bij de gijzeling van de supermarkt in Parijs, waarbij vier gijzelaars zijn omgekomen. Ook is ze medeverdachte in de moord, afgelopen donderdag in Montrouge, op de politieagente. Ze geldt als voortvluchtig en wordt door de politie vuurgevaarlijk geacht. Ze is donderdagavond samen met Coulibaly gesignaleerd toen de twee een taxi uitstapten, zeggen bronnen rond het onderzoek tegenover AFP.
    Twitter avatar AFP Agence France-Presse #PHOTO These police images show Hayat Boumeddiene (L) and Amedy Coulibaly (R), suspects in the death of a policewoman http://t.co/qZXyEXlqnv

    Op foto’s die nu circuleren is ze naar verluidt naast Coulibaly te zien in bikini. Op foto’s die Le Monde publiceert in 2010 is ze gesluierd. Hayat heeft zich tot nu toe voorgedaan als een zeer vrome moslim. Ze zou zijn gestopt met werken om een volledig gezichtsbedekkende sluiter te kunnen dragen. Daarentegen zegt ze in 2010 tegen de politie dat haar partner Coulibaly veel losser is in zijn geloofsbelijdenis.

    Een inlichtingenbron zegt tegenover AFP dat zij in haar kennissenkring heeft opgeroepen tot meer aanslagen, met name tegen politiebureaus in buitenwijken van Parijs.

    Update 19.51: Verschillende Franse media en CNN melden vanavond dat Boumeddiene al voor de aanslagen niet meer in Frankrijk was.

    Twitter avatar RyanSloaneCNN Ryan Sloane Sources in #Turkey tell #CNN Hayat Boumeddiene entered the country on a visa on January 2.