Zuiniger met gas en stroom

Huishoudens nemen in Nederland maar iets meer dan eenachtste van het totale energieverbruik voor hun rekening. Om het exact uit te drukken: volgens het CBS (december 2014) is er in 2013 voor 3.255 aan petajoule ‘verstookt’, waarvan 449 in huizen. Dat is ongeveer evenveel energieverbruik als in het verkeer.

Toch richten overheidsmaatregelen zich dit jaar vooral op huishoudens, met terugdringing van het energieverbruik als doel. Door vijf miljoen huiseigenaren nu echt te verplichten hun woning dit jaar van een informatief energielabel te voorzien, dat mede bepalend zal zijn voor de waarde ervan. En door in alle huizen een ‘slimme’ energiemeter te installeren, een omvangrijk karwei waarvoor de regionale netbeheerders zes jaar hebben uitgetrokken.

De digitale meter biedt de netbeheerder de mogelijkheid de meterstanden op afstand te lezen en geeft de consument meer informatie over zijn verbruik van gas en elektriciteit – en dus over zijn mogelijkheden daarop te besparen: goed voor milieu en portemonnee.

Dit systeem roept meteen wel een vraag op: heeft Big Brother er weer een broertje bij dat namens de overheid het privégedrag van de burgers bestudeert? Als het goed is niet. Zulke vrees bestond overigens ook in het parlement, bijvoorbeeld dat sociale diensten zo naast het tellen van tandenborstels nog een aanwijzing omtrent de omvang van een huishouden zouden kunnen krijgen.

Maar de slimme meters zijn zodanig met voorwaarden omkleed, te controleren door de Autoriteit Consument & Markt en zonodig de rechter, dat privacyaantasting niet op voorhand hoeft te worden gevreesd. Ook kunnen consumenten de slimme meter weigeren of het systeem dat de standen op afstand kan lezen, uitschakelen.

Groot is de huiver voor privacyschending blijkbaar niet. De afgelopen twee jaar zijn bij wijze van proef al bijna 600.000 slimme meters geplaatst. 1,7 procent van de burgers weigerde dit aanbod en 0,6 procent lieten het slimme deel van de meter uitzetten. Blijkbaar wordt het doel van energiebesparing breed gedeeld.

Tegelijk is duidelijk dat met deze benadering van de huishoudens de in Nederland zo noodzakelijke energieomslag lang niet zal worden bereikt. Besparing is nuttig, al is het de overheid niet gegeven om het meest effectieve middel daartoe in te zetten. Dat zijn namelijk zachte winters die het aardgasverbruik temperen. De doelstellingen die Nederland zichzelf heeft opgelegd, en die ook nodig zijn om internationale klimaatafspraken na te komen, vergen ingrijpender maatregelen. Dan gaat het om het grootschaliger inzetten van duurzame energiebronnen, in het bijzonder ook bij de industrie. Op dat gebied heeft Nederland nog een wereld te winnen.