Opinie

...wat aanmatigend jezelf zo te afficheren!

Ik heb een droom. En die is kinderlijk simpel. Het lijkt me mooi als iedereen die de vrijheid van meningsuiting zó’n kostbaar goed vindt en deze nu opeens – op straat of in sociale media – wil verdedigen, zich ook eens, en even luid, zou uitspreken tegen de schending van vrijheden elders in de wereld. Dit zal de geloofwaardigheid van de steunbetuigingen ten goede komen.

Als ik op Facebook berichten plaats over de oorlog in Syrië, of een oproep doe om te komen demonstreren, of aanwezig te zijn bij een debatavond, of te helpen bij het inladen van een container met hulpgoederen – dan zijn het altijd dezelfde mensen die reageren. En de meesten van hen zijn, jawel, Nederlandse Syriërs.

Velen van hen hebben, al jaren voordat daar de huidige bloedige chaos uitbrak, hun land verlaten waarvan zij zoveel houden. Met tegenzin. Omdat er een regering aan de macht was en ís die de vrijheid van meningsuiting niet alleen onderdrukt, maar dankzij een goed georganiseerde geheime dienst, razend slimme verdeel- en heerstactieken en afschuwelijke verhoor-, detentie- en folterpraktijken ook dacht te kunnen voorkomen dat mensen zich überhaupt een eigen mening zouden vormen, of de stem van een autonoom, gezond sociaal geweten zouden willen navolgen. Dat het zo ver heeft kunnen komen in Syrië is mede te wijten aan het zwijgen van al die mensen die goed geïnformeerd zijn en wél leven met de vrijheid van meningsuiting, maar hebben verzuimd die te gebruiken toen er om hun medeleven en steun werd geschreeuwd.

En Syrië is niet het enige land waar burgers, door nota bene hun eigen regering, (mond-) dood worden gemaakt. Denk aan Noord-Korea, China, Wit-Rusland, dictaturen in Afrika, etc.

Het spijt me om te zeggen, maar het is vele malen eenvoudiger om nu je – overigens terechte – medeleven te tonen met de vermoorde medewerkers van Charlie Hebdo, alleen al door op internet je profielfotootje te vervangen door een zwart plaatje met in witte letters Je suis Charlie, dan je structureel in te zetten voor rechten van de mens, wereldwijd, of de slachtoffers van een oorlog, ver weg, actief te blijven gedenken en steun en hulp te geven.

Je suis Charlie? Het is aanmatigend jezelf zo te afficheren, zo over de hoofden van de vermoorde mensen heen. Zelf tekentalent? Een maatschappelijke missie? Ik heb veel van de mensen die zich nu ongevraagd met Charlie Hebdo vereenzelvigen nooit op deze dingen kunnen betrappen...

Maar om terug te komen op mijn droom: ik hoop van harte dat één karikatuur nu niet gemaakt zal worden: die van ‘wij tegen zij’. Ja, er bestaat een wij, dat geloof ik zeker. Maar dit prachtige, heterogene wij verzuimt al jaren om de eigen vrijheden in te zetten voor een rechtvaardiger wereld, en solidariteit te betuigen met alle mede-wereldburgers die leven in dictaturen, oorlogsgebieden, vluchtelingenkampen, asielzoekerscentra en eenzame gevangeniscellen – en die zich ontredderd afvragen waarom de wereld zo stil blijft...

Wie de vrijheid van meningsuiting niet alleen met de mond wil belijden, of met het verstand, beseft dat deze vrijheid ook verplichtingen met zich meebrengt. Dit vraagt constante zelfreflectie en, waar nodig, zelfkritiek. En om het vermijden van karikaturen die iedere dialoog bemoeilijken en uiteindelijk bijdragen aan een self-fulfilling prophecy.

Ik droom van een wereld waarin niet de meeste en de hardste stemmen gelden, maar waarin álle stemmen tellen – ook als ze je niet aanstaan, ook de meningen die strijdig zijn met die van jou. Goed luisteren, en doorvragen, ook als het ongemakkelijk wordt, daarmee begint verzet.